Gekon od tygodnia omija świerszcze, pyton trzeci raz z rzędu odwraca się od myszy, a agama całymi dniami śpi w kryjówce. Brak apetytu to jeden z najczęstszych powodów, dla których opiekunowie gadów szukają pomocy. Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków przyczyną nie jest choroba, tylko warunki w terrarium, wylinka albo pora roku. W tym poradniku pokazujemy, ile różne zwierzęta mogą bezpiecznie nie jeść, jak krok po kroku znaleźć przyczynę i po jakich objawach poznać, że trzeba iść do weterynarza.
Ile gad może nie jeść? Kiedy to normalne, a kiedy nie
Gady mają wolną przemianę materii. Dorosły wąż czy ptasznik może przetrwać bez pokarmu znacznie dłużej niż ssak, a przerwy w jedzeniu są u nich naturalną częścią roku. Inaczej jest z młodymi, szybko rosnącymi zwierzętami – u nich kilka opuszczonych posiłków to już powód, żeby przyjrzeć się terrarium. Poniższa tabela zbiera wartości z naszych poradników o poszczególnych gatunkach.
| Zwierzę | Normalna przerwa w jedzeniu | Kiedy się niepokoić |
|---|---|---|
| Gekon lamparci | kilka dni przed wylinką; samce zimą i wiosną nawet kilka tygodni | nie je dłużej niż 2–3 tygodnie, chudnie mu ogon, ma biegunkę |
| Agama brodata | dorosła w czasie brumacji kilka tygodni | młoda agama nie je kilka dni, traci masę, ma zapadnięte oczy, nie wypróżnia się dłużej niż tydzień |
| Wąż zbożowy | przed wylinką; dorosły zimą i wiosną kilka tygodni | dorosły nie je dłużej niż 6–8 tygodni i chudnie, młody odmawia kilku posiłków z rzędu |
| Pyton królewski | kilka tygodni, zimą nawet kilka miesięcy | stracił więcej niż ok. 10% masy albo wygląda na chorego |
| Kameleon | samica przed złożeniem jaj | brak apetytu przez kilka dni i zamknięte oczy w ciągu dnia |
| Żółw lądowy | w czasie zimowania i tuż po nim | nie je dłużej niż tydzień po wybudzeniu z zimowania |
| Żółw wodny | gdy woda jest za zimna | nie je dłużej niż 2 tygodnie, ma opuchnięte oczy, pływa krzywo |
| Ptasznik | przed wylinką – tygodnie, u dorosłych nawet kilka miesięcy | odwłok kurczy się i marszczy, pająk jest osłabiony i nie trzyma się na nogach |
Sprawdź po kolei – schemat
Zanim zaczniesz zmieniać pokarm czy kupować suplementy, przejdź przez listę możliwych przyczyn. Kolejność ma znaczenie – zaczynamy od najczęstszych i najłatwiejszych do sprawdzenia.
Krok 1. Temperatura – najczęstsza przyczyna
Gady trawią tylko wtedy, gdy są rozgrzane. Gdy w terrarium jest za chłodno, trawienie zwalnia, a zwierzę instynktownie przestaje jeść. U węża zbyt niska temperatura po karmieniu może skończyć się zwróceniem pokarmu, a u jaszczurek – zaleganiem pokarmu w jelitach. Dlatego pierwszy krok to zawsze pomiar, a nie zgadywanie.
| Zwierzę | Miejsce wygrzewania | Chłodna strona | Gdzie mierzyć |
|---|---|---|---|
| Gekon lamparci | 31–33°C w ciepłej kryjówce | 21–25°C | na podłożu w ciepłej kryjówce |
| Agama brodata | 40–45°C na powierzchni kamienia | 22–29°C | na kamieniu pod lampą |
| Wąż zbożowy | do 30–32°C | 22–25°C | przy ciepłej kryjówce |
| Pyton królewski | 32–34°C | 24–27°C | przy ciepłej kryjówce |
| Żółw wodny (piżmowy) | woda 22–26°C, wyspa 30–35°C | – | w wodzie i na wyspie |
| Ptasznik | temperatura pokojowa ok. 22–26°C | – | w terrarium, z dala od okna |
Termometr z wyświetlaczem na pokrywie pokazuje temperaturę powietrza, a nie miejsca wygrzewania. Potrzebny jest termometr z sondą, np. TE89 za 12,00 zł, a najlepiej dwa – po ciepłej i chłodnej stronie. Jeśli źródło ciepła nie ma termostatu, temperatura zmienia się razem z pogodą i porą dnia. Wtedy przyda się np. termostat RG-TE16 REPTI GOOD. Szczególnie uważaj jesienią, gdy w mieszkaniach jest chłodniej, a ogrzewanie jeszcze nie działa – więcej w poradniku Terrarium zimą i awaria prądu.
Krok 2. Wylinka
Przed wylinką prawie każdy gad traci apetyt. Gorzej widzi, jest nerwowy i częściej się chowa. Wylinkę łatwo rozpoznać:
- węże – skóra matowieje, a oczy na kilka dni stają się mlecznoniebieskie,
- gekony – skóra blednie, gekon lamparci robi się niemal biały,
- ptaszniki – odwłok ciemnieje, pająk zamyka się w kryjówce i tka gęstą matę z pajęczyny.
W tym czasie nie podawaj pokarmu i nie bierz zwierzęcia na ręce. Węża nakarm dopiero po zrzuceniu skóry. Ptasznikowi po wylince odczekaj kilka dni (młode), a dorosłemu nawet 1–2 tygodnie, aż stwardnieją mu kły. Żywego owada nie zostawiaj w terrarium linującego pająka – może go pogryźć. Więcej w poradniku Wylinka u gadów.
Krok 3. Pora roku, brumacja i okres godowy
Wiele gadów ma wbudowany zegar roczny. Jesienią i zimą, gdy dzień jest krótszy, a w mieszkaniu chłodniej, jedzą mniej albo robią przerwy. To normalne, jeśli zwierzę jest zdrowe i nie traci wyraźnie masy.
| Zwierzę | Co się dzieje | Co robić |
|---|---|---|
| Agama brodata | brumacja – jesienią i zimą dużo śpi i prawie nie je przez kilka tygodni | przed brumacją zważ agamę i zbadaj kał u weterynarza; w czasie brumacji podawaj wodę, nie zmuszaj do jedzenia |
| Pyton królewski | zimą i w sezonie godowym przerwy nawet kilkumiesięczne, zwłaszcza u samców | waż węża co 2 tygodnie, proponuj pokarm co 2–3 tygodnie |
| Wąż zbożowy, gekon lamparci | zimą mniejszy apetyt, samce wiosną bardziej interesują się samicami niż jedzeniem | pilnuj temperatury, proponuj pokarm rzadziej |
| Żółw lądowy | zimowanie | postępuj według poradnika Zimowanie żółwia greckiego |
Krok 4. Stres i nowe miejsce
Nowe terrarium, przeprowadzka czy nawet przestawienie mebli w pokoju mogą odebrać apetyt na kilka dni lub tygodni. Najczęstsze źródła stresu to:
- pierwsze 1–2 tygodnie po zakupie – w tym czasie nie bierz zwierzęcia na ręce, a węża karm dopiero po 7–10 dniach,
- częste branie na ręce i ciągłe przestawianie wystroju,
- za mało kryjówek albo kryjówki tylko po jednej stronie terrarium,
- za duże, puste terrarium dla młodego węża lub gekona,
- inne zwierzęta – kot na szafce obok terrarium, drugi samiec za szybą, a nawet własne odbicie w szybie,
- ruchliwe miejsce – terrarium przy drzwiach lub telewizorze.
Pomaga spokój, dodatkowa kryjówka i zasłonięcie bocznych szyb, np. tłem. O tym, jak przygotować terrarium przed przyjazdem zwierzęcia, piszemy w poradniku Jakie zwierzę do terrarium na początek?.
Krok 5. Pokarm – rodzaj, wielkość i sposób podania
| Zwierzę | Częsty problem | Co zmienić |
|---|---|---|
| Węże | za zimna mysz, za duża ofiara, zmiana z żywego na mrożony pokarm | ogrzej gryzonia do ok. 37°C, podaj mniejszą ofiarę, karm wieczorem pęsetą, zostaw ofiarę na noc przy kryjówce |
| Gekon lamparci | martwe lub suszone owady, za duże owady, ciągle ten sam gatunek | podawaj żywe, ruchliwe owady nie dłuższe niż odstęp między oczami gekona, zmieniaj gatunki |
| Agama brodata | młoda agama nie chce zieleniny, dorosła dostaje za dużo owadów | młodej podawaj więcej owadów, dorosłej więcej zieleniny – plan w poradniku Czym karmić agamę brodatą |
| Żółw lądowy | znudzenie jednym rodzajem sałaty | różne chwasty i zioła, dodatek Grassland Grazer REPASHY |
| Ptasznik | za duży owad, owad zostawiony na noc | owad nie większy niż odwłok pająka; niezjedzony usuń po dobie |
Owady przed podaniem warto przez dobę karmić wartościową karmą, np. SuperLoad REPASHY – są wtedy bardziej odżywcze i często chętniej zjadane. Porównanie owadów karmowych znajdziesz w poradniku Owady karmowe, a szczegóły o karmieniu gekona – w poradniku Czym karmić gekona lamparciego.
Krok 6. Lampa UVB i wapń
U jaszczurek dziennych i żółwi brak apetytu bywa pierwszym objawem niedoboru wapnia i witaminy D3. Później pojawiają się drżenie palców, miękka żuchwa i trudności z chodzeniem – to metaboliczna choroba kości (MBD). Sprawdź, czy lampa UVB nie jest starsza niż ok. 12 miesięcy i czy nie świeci przez szybę lub pleksi. Prostym sprawdzianem jest tester UVB Quick Test HOBBY za 23,95 zł, a dokładnym – miernik Solarmeter. Owady obsypuj wapniem, np. Calcium Plus REPASHY. Szczegóły w poradnikach MBD u gadów i Lampa UVB do terrarium.
Krok 7. Samica przed złożeniem jaj
Samice gekonów, agam i kameleonów kilka dni przed złożeniem jaj przestają jeść, niespokojnie chodzą po terrarium i kopią w podłożu – nawet bez samca, bo mogą składać jaja niezapłodnione. Postaw w terrarium pojemnik z wilgotną mieszanką ziemi i piasku, w którym samica wykopie norkę. Jeśli kopie, ale przez kilka dni nie składa jaj, słabnie albo ma wyraźnie powiększony brzuch, jedź do weterynarza – zatrzymanie jaj zagraża życiu. Więcej o jajach i inkubacji w poradniku Inkubacja jaj gadów.
Kiedy do weterynarza? Objawy alarmowe
Jeśli brakowi apetytu towarzyszy którykolwiek z poniższych objawów, nie czekaj – umów się do lekarza weterynarii, który zajmuje się zwierzętami egzotycznymi:
- spadek masy o więcej niż ok. 10%, widoczne kości miednicy lub kręgosłupa, chudnący ogon u gekona,
- zapadnięte oczy, pomarszczona skóra – objawy odwodnienia,
- opuchnięte, zamknięte oczy u żółwia,
- wydzielina z pyska lub nosa, bańki przy nozdrzach, oddychanie z otwartym pyskiem, świszczenie,
- zaczerwienienie lub serowate naloty w pysku węża,
- zwracanie pokarmu, biegunka, krew w kale albo brak odchodów dłużej niż tydzień,
- osowiałość, słabość, zamknięte oczy w ciągu dnia,
- drżenie, miękka żuchwa, wygięte kończyny,
- u ptasznika – skurczony, pomarszczony odwłok i problemy z utrzymaniem się na nogach.
Waż zwierzę – najprostszy sposób, by nie przegapić problemu
Wygląd potrafi zmylić – szczególnie u węży i ptaszników, które chudną powoli. Dlatego najlepszym narzędziem jest zwykła waga kuchenna z dokładnością do 1 g. Waż zwierzę raz na tydzień lub dwa, zawsze o tej samej porze i przed karmieniem, a wyniki zapisuj. Gdy masa stoi w miejscu lub spada powoli w czasie zimowej przerwy, wszystko jest w porządku. Gdy spada szybko albo przekroczy ok. 10%, czas działać.
Węża lub jaszczurkę zważysz w plastikowym pojemniku albo faunarium, np. faunaboxie 33 × 22 cm – odejmij tylko masę pojemnika.
Jak zachęcić gada do jedzenia – sprawdzone sposoby
| Zwierzę | Co zwykle pomaga |
|---|---|
| Węże | karmienie wieczorem, w półmroku; ofiara ogrzana do ok. 37°C; ruszanie ofiarą pęsetą; zostawienie ofiary na noc przy kryjówce; mniejsza ofiara; przerwa 1–2 tygodnie zamiast prób co kilka dni |
| Gekony | żywe, ruchliwe owady innego gatunku; karmienie po zmroku; owady w gładkiej misce, z której nie uciekną |
| Agamy | karmienie rano, gdy terrarium jest nagrzane; kolorowa zielenina i kwiaty; ruchliwe owady podawane pęsetą |
| Żółwie | letnia kąpiel 15–20 minut przed karmieniem; świeże chwasty i kwiaty; właściwa temperatura wody u żółwi wodnych |
| Ptaszniki | mały, ruchliwy owad podany wieczorem; kolejna próba dopiero po kilku dniach; spokój przed wylinką |
Najczęściej zadawane pytania
Ile wąż może nie jeść?
Zdrowy dorosły wąż zbożowy może nie jeść kilka tygodni, a pyton królewski nawet kilka miesięcy, zwłaszcza zimą. Młode węże nie powinny opuszczać więcej niż kilku posiłków z rzędu. Najważniejsza jest masa ciała – niepokojący jest spadek o więcej niż ok. 10%.
Mój pyton królewski nie je od 2 miesięcy – czy to normalne?
U pytona królewskiego to częste, szczególnie zimą i u samców w sezonie godowym. Sprawdź temperaturę, wilgotność i kryjówki, waż węża co 2 tygodnie i proponuj pokarm co 2–3 tygodnie. Jeśli traci masę lub ma objawy choroby, idź do weterynarza.
Gekon lamparci nie je i dużo śpi – co robić?
Najpierw zmierz temperaturę w ciepłej kryjówce – powinno być 31–33°C. Sprawdź, czy gekon nie linieje, i spróbuj podać inny gatunek żywych owadów. Jeśli nie je dłużej niż 2–3 tygodnie albo chudnie mu ogon, idź do weterynarza.
Dlaczego ptasznik nie je?
Najczęściej z powodu zbliżającej się wylinki – dorosłe ptaszniki potrafią nie jeść przed nią nawet kilka miesięcy. Usuń niezjedzone owady, zapewnij miseczkę z wodą i daj pająkowi spokój.
Czy można karmić gada na siłę?
Nie bez zalecenia weterynarza. Karmienie na siłę jest stresujące i może zaszkodzić. Najpierw trzeba znaleźć przyczynę braku apetytu.
Podsumowanie
Gdy gad nie je, nie panikuj, tylko sprawdzaj po kolei: temperatura, wylinka, pora roku, stres, pokarm, UVB i wapń, a u samic – zbliżające się składanie jaj. Regularnie waż zwierzę – to najpewniejszy sposób, żeby odróżnić naturalną przerwę od choroby. Jeśli masa spada albo pojawiają się objawy alarmowe, idź do weterynarza.
Termometry i termostaty znajdziesz w działach Przyrządy pomiarowe i Termostaty i wyłączniki czasowe, a suplementy w dziale Pokarmy i suplementy REPASHY.
Zdjęcie w nagłówku: Christian von Faber-Castell, Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0 (kadr). Wykresy i schematy: terrasklep.pl. Poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza weterynarii.
