Gekon lamparci (Eublepharis macularius) – hodowla, żywienie i opieka

Gekon lamparci (Eublepharis macularius), nazywany też eublefarem lamparcim, to jedna z najchętniej wybieranych jaszczurek na start. Jest spokojny, łatwo się oswaja, nie potrzebuje dużego terrarium i żyje nawet 20 lat. W tym poradniku znajdziesz wszystko o jego hodowli: jakie warunki mu zapewnić, czym i jak często go karmić, jakie suplementy podawać i jak rozpoznać, że coś mu dolega.

Wygląd i występowanie gekona lamparciego

Gekon lamparci pochodzi z suchych, skalistych terenów Afganistanu, Pakistanu, północno-zachodnich Indii i Iranu. Nie żyje na piaszczystej pustyni, tylko na kamienistych stepach i zboczach z twardą, gliniastą ziemią. Dzień spędza w szczelinach skalnych i norach, a na łowy wychodzi o zmierzchu.

Dorosły gekon ma 20–25 cm długości i waży zwykle 50–80 g. Od większości gekonów różni się dwiema cechami: ma ruchome powieki, więc mruga i zamyka oczy do snu, oraz nie ma przylg na palcach, więc nie chodzi po szybach. Porusza się po ziemi i niskich kamieniach.

W grubym ogonie gekon magazynuje tłuszcz. Po ogonie najłatwiej ocenić jego kondycję: u zdrowego zwierzęcia ogon jest mniej więcej tak szeroki jak szyja. W razie zagrożenia gekon może ogon odrzucić. Ogon odrasta, ale jest krótszy, gładki i ma inny kształt.

Odmiany barwne gekona lamparciego

Dziki gekon lamparci jest żółtawy z ciemnymi plamami – stąd jego nazwa. Młode mają szerokie, ciemne pasy, które z wiekiem rozpadają się na cętki. W hodowlach wyprowadzono dziesiątki odmian, m.in. High Yellow, Tangerine, Mack Snow, Blizzard i kilka linii albinotycznych. Wymagania wszystkich odmian są takie same.

Dwie rzeczy warto wiedzieć przed zakupem. Gekony albinotyczne mają wrażliwe oczy i źle znoszą mocne światło. Z kolei odmiany Enigma i Lemon Frost są obciążone wadami dziedzicznymi: pierwsza zaburzeniami równowagi, druga skłonnością do nowotworów skóry. Lepiej ich unikać.

Jak rozpoznać płeć gekona lamparciego?

Płeć widać u zwierząt w wieku ok. 6 miesięcy. Obejrzyj gekona od spodu. Samiec ma przed kloaką rząd wyraźnych porów ułożonych w literę V, a za kloaką, u nasady ogona, dwa zgrubienia. U samicy pory są ledwo widoczne i zgrubień nie ma. Samce mają też zwykle szerszą głowę i masywniejszą szyję.

Parametry hodowli

Najważniejsze warunki w jednym miejscu:

Czy gekon lamparci to zwierzę dla Ciebie?

Gekon lamparci wybacza drobne błędy i dobrze znosi kontakt z człowiekiem. Zanim go kupisz, weź pod uwagę kilka rzeczy:

• Czas. Gekon żyje 15–20 lat. To zwierzę na długo, także gdy kupujesz je dla dziecka.
• Żywe owady. Gekon je wyłącznie owady. Trzeba je regularnie kupować, przechowywać w domu i karmić.
• Tryb życia. W dzień gekon śpi w kryjówce. Aktywny robi się wieczorem i to wtedy najlepiej go obserwować i karmić.
• Prąd. Terrarium trzeba ogrzewać przez cały rok.
• Opieka w wakacje. Dorosły, zdrowy gekon spokojnie wytrzyma kilka dni bez karmienia, ale ktoś musi zmieniać mu wodę i sprawdzać temperaturę.

Jeśli wolisz jaszczurkę, która wspina się po gałęziach i je gotowy pokarm w proszku, przeczytaj poradnik o gekonie orzęsionym. O tym, gdzie kupić zdrowe zwierzę, piszemy w poradniku Gdzie kupić zwierzę do terrarium?

Dokumenty i rejestracja

Gekon lamparci nie jest objęty konwencją CITES. Nie potrzebujesz więc dokumentu CITES ani rejestracji w starostwie. Zachowaj dowód zakupu albo pisemne potwierdzenie od hodowcy.

Terrarium dla gekona lamparciego

Gekon lamparci chodzi po ziemi, więc potrzebuje terrarium poziomego, w którym liczy się powierzchnia dna. Dla jednego dorosłego gekona najlepsze jest 90 × 45 × 45 cm. Minimum to 60 × 45 × 45 cm – w mniejszym trudno uzyskać ciepłą i chłodną stronę oraz zmieścić trzy kryjówki.

Polecamy szklane terraria Fix & Easy marki HOBBY: Fix & Easy 60 × 45 × 45 cm HOBBY albo większe Fix & Easy 90 × 45 × 45 cm HOBBY. Mają drzwi z przodu, zamek w standardzie, przyciemnione szyby boczne i tylną oraz podniesione dno, pod którym mieści się mata grzewcza. Zmieści się w nich też 8 cm podłoża do kopania. Inne modele znajdziesz w dziale Terrarium dla gekona.

Wybór wymiarów, materiału i urządzanie zbiornika krok po kroku opisujemy osobno, w poradniku Terrarium dla gekona – jakie wybrać? Wymiary, wyposażenie i koszt. Tutaj zbieramy najważniejsze zasady.

• Jeden gekon w terrarium. Dwa samce będą walczyć, a samiec z samicą to ciągłe rozmnażanie. Także samice trzymane razem często sobie dokuczają.
• Drzwi z przodu. Ręka wsuwana z góry kojarzy się gekonowi z drapieżnikiem.
• Sucho, ale z wilgotną kryjówką. Całego terrarium nie zraszaj.
• Płaskie kamienie i niskie korzenie. Gekon chętnie wchodzi na niewielkie wzniesienia. Kamienie ustaw na dnie, a dopiero potem wsyp podłoże, żeby gekon ich nie podkopał.

Wyposażenie terrarium – lista zakupów

Temperatura i ogrzewanie

Gekon nie wytwarza własnego ciepła. Żeby strawić pokarm, musi się ogrzać, a potem mieć gdzie się schłodzić. Dlatego ogrzewasz tylko jedną stronę terrarium:

• ciepła kryjówka: 31–33°C,
• miejsce wygrzewania pod lampą: 34–36°C na powierzchni kamienia,
• chłodna strona: 21–25°C,
• noc: 18–24°C. W większości mieszkań ogrzewanie można na noc wyłączyć.

Najprostszy zestaw to mata grzewcza pod jedną trzecią szklanego dna i termostat, np. RG-TE16 REPTI GOOD. Sondę termostatu połóż w ciepłej kryjówce. W dzień warto dodać nad ciepłą stroną słabą żarówkę halogenową, np. Mini Halogen Heat Lamp 20 W ARCADIA. Nagrzewa ona kamień, na którym gekon chętnie leży o zmierzchu.

Każde ogrzewanie podłącz do termostatu. Mata bez termostatu potrafi rozgrzać się do temperatury, która poparzy gekonowi brzuch. Nie używaj kamieni grzewczych ani czerwonych żarówek nocnych. Więcej przeczytasz w poradnikach Ogrzewanie terrarium – mata, kabel, żarówka czy promiennik? i Termostat do terrarium – jak kontrolować temperaturę i który wybrać?

Kryjówki, podłoże i wilgotność

Gekon lamparci potrzebuje co najmniej trzech kryjówek:

• ciepłej – po stronie z ogrzewaniem. Tu gekon trawi pokarm,
• chłodnej – po przeciwnej stronie,
• wilgotnej – w środkowej części. To zamknięta kryjówka wyłożona wilgotnym mchem torfowcem. Gekon wchodzi do niej przed wylinką, a samice składają w niej jaja. Mech zwilżaj co 2–3 dni i wymieniaj, gdy się zabrudzi.

Dobrze sprawdzają się kryjówki z jednym niewielkim wejściem, np. jaskinia LARGE EXO TERRA albo Woody Home M HOBBY. Więcej modeli jest w dziale Kryjówki.

Jako podłoże najlepsza jest mieszanka ziemi, piasku i gliny, która przypomina twardy grunt z naturalnych siedlisk gekona, np. podłoże dla gekona lamparciego HABISTAT. Wysyp warstwę 5–10 cm. Unikaj samego drobnego piasku i piasku wapniowego – połknięte w większej ilości mogą zatkać jelita. Młode gekony i zwierzęta świeżo po zakupie przez pierwsze tygodnie trzymaj na ręcznikach papierowych. Łatwiej wtedy kontrolować odchody i apetyt. Porównanie podłoży znajdziesz w poradniku Podłoże do terrarium – jakie wybrać dla gadów i płazów?

Wilgotność w terrarium powinna wynosić 30–40%. Wyższa potrzebna jest tylko w wilgotnej kryjówce. Gekon załatwia się zwykle w jednym, wybranym rogu, więc sprzątanie jest proste: odchody usuwaj na bieżąco, a całe podłoże wymieniaj co kilka miesięcy.

Oświetlenie i UVB

Gekon lamparci jest aktywny o zmierzchu, ale potrzebuje wyraźnego rytmu dnia i nocy. Oświetlenie włączaj na 10–12 godzin dziennie przez wyłącznik czasowy. W nocy w terrarium ma być ciemno.

Przez lata gekony lamparcie trzymano bez lampy UVB, a witaminę D3 podawano wyłącznie w suplementach. Dziś wiadomo, że słaba lampa im służy: gekon sam wytwarza witaminę D3 i lepiej przyswaja wapń. Wystarczy zestaw o niskiej emisji, np. Pro T5 UVB Kit ShadeDweller 7% 8 W ARCADIA, zamontowany nad ciepłą stroną. Reszta terrarium ma zostać w cieniu. Gekonom albinotycznym zapewnij szczególnie dużo cienia. O doborze i montażu piszemy w poradniku Lampa UVB do terrarium – jak dobrać, zamontować i kiedy wymienić?

Żywienie gekona lamparciego

Gekon lamparci jest owadożercą. Je żywe owady i nic poza nimi. Nie podawaj mu owoców, warzyw ani gotowych papek dla gekonów – te są przeznaczone dla gekonów orzęsionych, które w naturze zlizują nektar i owoce.

Jakie owady podawać?

Dobierz wielkość owada do gekona: nie powinien być dłuższy niż odległość między oczami jaszczurki. Im bardziej urozmaicona dieta, tym lepiej. Gekon karmiony samymi larwami mącznika szybko tyje.

Jak często i ile karmić?

Karm wieczorem, gdy gekon wychodzi z kryjówki. Owady podawaj pęsetą albo w gładkiej misce, np. Worm Dish EXO TERRA, z której nie uciekną. Niezjedzone świerszcze wyjmij z terrarium – w nocy potrafią podgryzać śpiącego gekona.

Obserwuj ogon. Jeśli robi się szerszy niż szyja, a pod pachami pojawiają się poduszeczki tłuszczu, karm rzadziej. Jeśli ogon chudnie, sprawdź temperaturę i idź z gekonem do lekarza weterynarii.

Wapń i witaminy

Owady karmowe mają za mało wapnia. Bez suplementów gekon zachoruje na krzywicę. Zadbaj o trzy rzeczy:

• Nakarm owady. Na dobę przed podaniem daj im warzywa albo gotową karmę, np. SuperLoad REPASHY. Gekon zjada to, co zjadł owad.
• Obsyp owady przed każdym karmieniem. Użyj preparatu z wapniem i witaminami, np. Calcium Plus LoD REPASHY. Ma obniżoną zawartość witaminy D3 i jest przeznaczony dla zwierząt, które korzystają z lampy UVB. Najwygodniej zrobić to w pojemniku Cricket Vitamizer HOBBY.
• Postaw miseczkę z czystym wapniem. Wsyp do niej wapń bez witaminy D3, np. SuperCal NoD REPASHY. Gekon sam go zlizuje, gdy potrzebuje. Szczególnie korzystają z tego samice w okresie składania jaj.

Jeśli gekon nie ma lampy UVB, potrzebuje preparatu z pełną dawką witaminy D3. Więcej o doborze suplementów piszemy w poradniku Pokarmy i suplementy dla gadów – jak wybrać? W terrarium zawsze powinna stać płytka miseczka ze świeżą wodą, np. miseczka na wodę mała EXO TERRA.

Gekon lamparci nie chce jeść – co robić?

Zdrowy, dorosły gekon z grubym ogonem może nie jeść tydzień lub dwa i nic mu się nie stanie. Najczęstsze przyczyny:

• nowe miejsce – po zakupie gekon często nie je przez kilka dni,
• za niska temperatura – sprawdź, czy w ciepłej kryjówce jest 31–33°C,
• wylinka – dzień lub dwa przed nią gekon traci apetyt,
• pora roku – zimą wiele gekonów je mniej, a samce wiosną bardziej interesują się samicami niż pokarmem,
• samica z jajami – przed złożeniem jaj przestaje jeść,
• znudzenie – spróbuj innego gatunku owadów.

Jeśli gekon nie je dłużej niż 2–3 tygodnie, chudnie mu ogon albo ma biegunkę, idź do lekarza weterynarii, który zajmuje się gadami.

Wylinka

Młody gekon linieje co 1–2 tygodnie, dorosły co 4–8 tygodni. Dzień wcześniej robi się blady, prawie biały. Skórę ściąga pyskiem i od razu ją zjada, dlatego wylinki często w ogóle nie widać.

Po każdej wylince obejrzyj palce i koniec ogona. Jeśli została na nich stara skóra, z czasem zaciska się jak opaska i palec może obumrzeć. Włóż wtedy gekona na 15–20 minut do pojemnika z otworami, wyłożonego ręcznikiem zmoczonym letnią wodą, a potem delikatnie zroluj resztki skóry wilgotnym patyczkiem. Kłopoty z wylinką prawie zawsze oznaczają, że wilgotna kryjówka jest za sucha.

Oswajanie i branie na ręce

• Po zakupie daj gekonowi 1–2 tygodnie spokoju. Zacznij go brać na ręce, gdy regularnie je.
• Najpierw połóż dłoń płasko na dnie terrarium i pozwól gekonowi samemu na nią wejść.
• Podnoś go od spodu, podpierając całe ciało. Nie chwytaj z góry.
• Nigdy nie łap gekona za ogon. Może go odrzucić.
• Trzymaj go nisko nad stołem lub łóżkiem. Gekon nie ma przylg i łatwo spada.
• Zaczynaj od kilku minut dziennie. Po kontakcie umyj ręce.

Młode gekony bywają płochliwe: piszczą, uciekają i machają ogonem. Zwykle mija to po kilku tygodniach spokojnego, regularnego kontaktu.

Rozmnażanie gekona lamparciego

Gekony lamparcie dojrzewają w wieku ok. roku, ale samicę warto dopuścić do rozrodu dopiero wtedy, gdy ma co najmniej 12–18 miesięcy i waży ponad 50 g. Po kopulacji samica składa po 2 jaja co 2–4 tygodnie, zwykle od 3 do 8 razy w sezonie. Zakopuje je w wilgotnej kryjówce.

Jaja przełóż do pojemnika z wilgotnym wermikulitem, nie obracając ich. O płci młodych decyduje temperatura inkubacji: przy ok. 26–28°C wykluwają się głównie samice, przy ok. 31–32°C głównie samce. Inkubacja trwa od 5 do 12 tygodni – im cieplej, tym krócej. Młode zaczynają jeść po pierwszej wylince, zwykle po 3–4 dniach.

Składanie jaj bardzo obciąża samicę. Potrzebuje wtedy stałego dostępu do wapnia i częstszego karmienia. Zanim połączysz gekony, zastanów się, co zrobisz z kilkunastoma młodymi – każdy potrzebuje osobnego pojemnika. Sprzęt znajdziesz w dziale Inkubacja.

Zdrowie i najczęstsze problemy

• Krzywica (metaboliczna choroba kości). Miękka żuchwa, powyginane łapy, drżenie, trudności z chodzeniem. Przyczyną jest brak wapnia i witaminy D3.
• Zatkanie jelit. Wzdęty brzuch, brak odchodów i apetytu. Najczęściej po połknięciu piasku albo zbyt dużych owadów, zwykle przy za niskiej temperaturze.
• Niedokończona wylinka. Resztki skóry na palcach, ogonie i wokół oczu.
• Chudnący ogon. Gekon je, a mimo to chudnie. To częsty objaw pasożytów, w tym groźnej kryptosporydiozy. Potrzebne jest badanie kału.
• Otyłość. Ogon szerszy niż szyja i fałdy tłuszczu pod pachami. Skutek zbyt częstego karmienia i tłustych larw.
• Zatrzymanie jaj. Samica z wyraźnie widocznymi jajami nie składa ich, robi się apatyczna. Wymaga szybkiej pomocy lekarza.
• Oparzenia brzucha. Skutek maty grzewczej bez termostatu.

Nowego gekona trzymaj przez 6–8 tygodni osobno, z dala od innych gadów, na ręcznikach papierowych. W tym czasie warto oddać próbkę kału do badania. Przy każdym niepokojącym objawie idź do lekarza weterynarii, który zajmuje się gadami.

Ile kosztuje hodowla gekona lamparciego?

Sam gekon w popularnej odmianie kosztuje u hodowcy zwykle 150–500 zł. Rzadkie odmiany barwne są droższe. Terrarium 60 × 45 × 45 cm z ogrzewaniem, termostatem, podłożem, kryjówkami i lampą UVB to ok. 1100–1250 zł. Szczegółowe wyliczenie znajdziesz w poradniku Terrarium dla gekona – jakie wybrać? Wymiary, wyposażenie i koszt.

Do tego dochodzą suplementy, które wystarczają na wiele miesięcy, oraz owady: dorosły gekon zjada ich kilkanaście–kilkadziesiąt tygodniowo. Mała mata i słaba żarówka zużywają niewiele prądu.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Gekon lamparci to spokojna, wytrzymała jaszczurka, z którą poradzi sobie początkujący. Potrzebuje poziomego, suchego terrarium z ciepłą i chłodną stroną, trzech kryjówek, żywych owadów obsypanych wapniem i słabej lampy UVB. Przy takiej opiece może żyć nawet 20 lat. Na start polecamy szklane terrarium Fix & Easy HOBBY z zamkiem w standardzie.

Wyposażenie znajdziesz w działach Terrarium dla gekona, Mata grzewcza, Termostaty i wyłączniki czasowe, Kryjówki, Piasek i podłoża z gliną i Suplementy i pokarmy REPASHY.