Hodowla gekona orzęsionego (Correlophus ciliatus)

Gekon orzęsiony (Correlophus ciliatus) to jedna z najpopularniejszych jaszczurek w domowych terrariach. Jest spokojny, aktywny wieczorem i nie potrzebuje ani wysokich temperatur, ani mocnego oświetlenia. W tym poradniku znajdziesz wszystko, czego potrzebujesz do jego hodowli: od terrarium i wyposażenia, przez temperaturę i wilgotność, po żywienie i rozród.

Informacje wstępne

Gekon orzęsiony został opisany w 1866 roku przez francuskiego zoologa Alphonse'a Guichenota. Przez ponad sto lat uważano go za gatunek wymarły. Ponownie odkryto go dopiero w 1994 roku, podczas wyprawy niemieckiego herpetologa Roberta Seippa. Od tego czasu zyskał ogromną popularność w świecie terrarystyki.

Gatunek ten oferuje wiele możliwości zarówno dla hobbystów, którzy cieszą się posiadaniem jednej lub kilku jaszczurek, jak i dla hodowców, którzy chcą pracować z odmianami barwnymi. Gekony orzęsione zyskują coraz szersze grono miłośników w Polsce i na całym świecie.

Środowisko naturalne i tryb życia

Gekony orzęsione żyją wyłącznie w południowej części Nowej Kaledonii: na wyspie Île des Pins i w dwóch rejonach głównej wyspy, Grande Terre. Panuje tam ciepły i wilgotny klimat. Temperatura oscyluje wokół 24 stopni Celsjusza, a wilgotność wynosi około 70%.

To gatunek nadrzewny, aktywny głównie nocą. Dzień przesypia w bezpiecznych kryjówkach wśród gałęzi i liści, a wieczorem rusza na poszukiwanie pokarmu. W terrarium warto więc odtworzyć naturalny rytm dnia i nocy oraz zapewnić dużo miejsca do wspinaczki.

Wygląd i budowa

Gekon orzęsiony dorasta do 20–25 cm długości, z czego 10–15 cm przypada na ogon. Ciało ma krępe, a głowę dużą i szeroką. Nad oczami ma przekształcone łuski przypominające rzęsy – to od nich pochodzi nazwa „orzęsiony”. Grzebienie z podobnych łusek biegną od oczu wzdłuż boków głowy aż na grzbiet.

Ogon jest chwytny i pomaga w poruszaniu się wśród gałęzi. W razie zagrożenia gekon może go odrzucić, ale – w odróżnieniu od wielu innych jaszczurek – ogon nigdy nie odrasta. Dorosłe gekony bez ogona dobrze sobie radzą, ale ogon warto chronić: nigdy nie łap gekona za ogon.

Gekony orzęsione mają na palcach przylgi (lamele), dzięki którym swobodnie chodzą po gładkich powierzchniach, także po szybie. Nie mają ruchomych powiek, dlatego oczy oczyszczają językiem. To ciekawy widok – jaszczurka wygląda wtedy, jakby przecierała oczy szmatką.

W niewoli gekony orzęsione żyją zwykle 15–20 lat, a przy dobrej opiece nawet dłużej. To zobowiązanie na lata, o którym warto pamiętać przed zakupem.

Odmiany barwne gekonów orzęsionych

Gekony orzęsione są znane z mnogości odmian barwnych, co sprawia, że są niezwykle atrakcyjne dla hodowców i miłośników gadów. Oto niektóre z popularnych kolorów:

1. Żółte – w różnych odcieniach intensywności.
2. Czerwone – od jasnego pomarańczowego po głęboką czerwień.
3. Pomarańczowe – od bladego brzoskwiniowego po intensywny pomarańcz.
4. Czekoladowe – od mlecznej czekolady po gorzką czekoladę.
5. Zielone – zazwyczaj w odcieniach oliwkowych, ale mogą być też jaśniejsze.

Oprócz koloru hodowcy rozróżniają wzory. Najpopularniejsze to m.in. harlequin (kontrastowe plamy na bokach i nogach), dalmatian (ciemne kropki na ciele), pinstripe (jasne linie łusek wzdłuż grzbietu), tiger (poprzeczne pręgi) i flame (jasny grzbiet przy ciemniejszych bokach).

Gekon potrafi też zmieniać odcień. Wieczorem i w nocy, gdy jest aktywny, zwykle jest wyraźniej wybarwiony niż w dzień – hodowcy mówią wtedy, że jest „fired up”.

Parametry hodowli

Najważniejsze warunki w jednym miejscu:

Terrarium dla gekona orzęsionego

Gekon orzęsiony jest nadrzewny, więc wysokość terrarium jest ważniejsza niż jego długość. Dla jednego dorosłego gekona minimum to terrarium pionowe 45 × 45 × 60 cm (długość × głębokość × wysokość), np. Terrarium Fix & Easy 45 × 45 × 60 cm HOBBY. Jeszcze lepsze jest terrarium 45 × 45 × 90 cm lub 60 × 45 × 90 cm. Więcej modeli znajdziesz w kategorii Terrarium dla gekona. Jak dobrać terrarium dla innych gatunków gekonów, opisujemy w poradniku Terrarium dla gekona – jakie wybrać?

Młode gekony, ważące do ok. 12 g, lepiej trzymać w mniejszym pojemniku, np. w faunarium lub terrarium ok. 30 × 30 × 30 cm. Łatwiej wtedy znajdują pokarm, a Ty łatwiej sprawdzisz, czy jedzą.

Najlepiej sprawdza się szklane terrarium z wentylacją u góry i z przodu. Dobrze trzyma wilgotność, a jednocześnie nie dopuszcza do zastoju powietrza. Terraria siatkowe szybko wysychają, zwłaszcza w sezonie grzewczym.

Czy można trzymać kilka gekonów razem?

Dwóch samców nigdy nie trzymaj razem – walczą ze sobą i mogą się poważnie zranić. Samiec z samicą będą się rozmnażać, co męczy samicę, jeśli nie planujesz lęgów. Dwie samice podobnej wielkości czasem żyją zgodnie, ale potrzebują mniej więcej dwa razy większego terrarium, kilku miseczek i wielu kryjówek. Najbezpieczniej trzymać gekony pojedynczo.

Wyposażenie terrarium – lista zakupów

Oto, czego potrzebujesz, żeby urządzić terrarium dla gekona orzęsionego:

Temperatura, wilgotność i oświetlenie

Temperatura

Gekony orzęsione lubią umiarkowane temperatury. W dzień utrzymuj 22–26°C, a w najcieplejszym miejscu u góry terrarium do 28°C. W nocy temperatura może spaść do 18–22°C.

Najgroźniejsze jest przegrzanie. Temperatura stale powyżej 28°C to dla tego gatunku silny stres, a dłuższe upały mogą skończyć się udarem cieplnym. Latem nie stawiaj terrarium w nasłonecznionym miejscu, a w upały chłodź pomieszczenie.

Gdy w pokoju jest ciepło, ok. 24°C, dodatkowe grzanie często nie jest potrzebne. W chłodniejszym pomieszczeniu wystarczy słaba żarówka grzewcza nad górną częścią terrarium, sterowana termostatem. Temperaturę sprawdzaj termometrem na dwóch wysokościach – u góry i przy dnie.

Wilgotność

Utrzymuj wilgotność na poziomie 60–80%. Zraszaj terrarium wieczorem, a w razie potrzeby także rano – gekon chętnie zlizuje krople wody z liści i szyb. Między zraszaniami wilgotność powinna spaść do ok. 50%. Stale mokre terrarium sprzyja pleśni i chorobom układu oddechowego.

W większym terrarium przyda się Hygrolon – tkanina, która magazynuje wodę i oddaje ją stopniowo. Możesz nim obłożyć fragment tła albo owinąć gałęzie.

Oświetlenie i UVB

Gekon orzęsiony jest aktywny nocą, ale warto zapewnić mu słabą lampę UVB – to gatunek strefy Fergusona 1. Dobrze sprawdzają się zestawy dla gekonów, np. Arcadia ShadeDweller 7% w wersji Mini lub Pro. Lampa powinna oświetlać tylko część terrarium, a w pozostałej musi być cień i kryjówki.

Oświetlenie włączaj na 10–14 godzin dziennie – dłużej latem, krócej zimą – najlepiej przez wyłącznik czasowy. Więcej o doborze i montażu lamp przeczytasz w poradniku Lampa UVB do terrarium – jak dobrać, zamontować i kiedy wymienić?

Podłoże i wystrój

Na dno terrarium wysyp kilka centymetrów podłoża, które dobrze trzyma wilgoć, np. Podłoże dla gekona orzęsionego HabiStat lub mieszankę torfu i ziemi. Możesz też urządzić terrarium bioaktywne, na podłożu Jungle Bio HabiStat, z żywymi roślinami i „ekipą sprzątającą” (skoczogonki, równonogi), która rozkłada resztki pokarmu.

Wystrój jest dla tego gatunku równie ważny jak samo terrarium. Gekon orzęsiony potrzebuje:

• gałęzi, lian i korka na różnych wysokościach i pod różnymi kątami,
• gęstych roślin, wśród których może spać w dzień – żywych lub sztucznych, a także tillandsji, które nie potrzebują podłoża,
• kilku kryjówek, także w górnej części terrarium,
• tła, po którym może się wspinać.

Gęsty wystrój ma też znaczenie dla zdrowia. Gekon, który nie ma gdzie się schować, często śpi głową w dół na gładkiej szybie. U gekonów nowokaledońskich wiąże się to z syndromem opadającego ogona (FTS).

Żywienie gekonów orzęsionych

Gekony orzęsione są wszystkożerne. W naturze jedzą dojrzałe owoce, nektar, pyłek i owady. W terrarium podstawą ich diety jest gotowy, pełnowartościowy pokarm w proszku (CGD, od ang. Crested Gecko Diet), a owady są uzupełnieniem.

Gotowy pokarm (CGD)

Pokarm w proszku miesza się z wodą do konsystencji keczupu lub gęstego koktajlu i podaje w miseczce. Najpopularniejszy jest Crested Gecko Diet REPASHY, dostępny też w opakowaniach 170 g, 340 g i 2 kg. Więcej o pokarmach Repashy przeczytasz w poradniku Pokarmy i suplementy dla gadów – jak wybrać?

Resztki pokarmu usuwaj po około dobie, zanim zaczną się psuć. Miseczki najlepiej zawiesić wyżej, np. na półce przy ścianie – gekon orzęsiony większość czasu spędza w górnej części terrarium.

Owady

Owady urozmaicają dietę i pobudzają gekona do polowania. Nadają się świerszcze, karaczany, larwy muchy BSF i jedwabniki. Owad nie powinien być szerszy niż odstęp między oczami gekona. Unikaj mącznika i drewnojada – są trudne do strawienia.

Owady przed podaniem oprósz wapniem. Przy lampie UVB wybierz wapń z niską zawartością witaminy D3, np. Calcium Plus LoD REPASHY. Warto też przez 2–3 dni przed karmieniem podawać owadom odżywczy pokarm, np. SuperLoad REPASHY.

Owoce i woda

Owoce, np. figi, mango, morele, papaję czy owoce jagodowe, podawaj tylko od czasu do czasu, jako przysmak. Podawane zbyt często zniechęcają gekona do pełnowartościowego pokarmu. Świeżą wodę podawaj w płytkiej miseczce – gekon pije też krople po zraszaniu.

Jak często karmić?

Rozmnażanie gekonów orzęsionych

Gekony orzęsione dość łatwo rozmnażają się w niewoli, ale rozród wymaga przygotowania i dobrze odżywionej samicy.

Jak rozpoznać płeć?

Płeć można pewnie rozpoznać, gdy gekon osiągnie ok. 18–25 g. U samca u nasady ogona pojawia się wtedy wyraźne zgrubienie – to hemipenisy. Samice go nie mają. Wcześniej płeć da się próbować ocenić przez lupę, po porach przedodbytowych, ale ta metoda bywa zawodna.

Kiedy łączyć parę?

Samica powinna ważyć co najmniej 38–40 g i mieć ok. półtora roku. Zbyt młoda lub za lekka samica może przypłacić rozród zdrowiem. Samce zwykle zaczynają interesować się samicami około drugiego roku życia.

Składanie jaj

Samica składa 2 jaja co 30–45 dni. Sezon lęgowy trwa zwykle 8–9 miesięcy, od wiosny do jesieni. W terrarium postaw pojemnik do składania jaj, ok. 20 × 13 × 13 cm, wypełniony ok. 10 cm wilgotnego mchu sphagnum. Po sezonie hodowcy zwykle oddzielają samicę od samca, żeby mogła odpocząć.

Inkubacja jaj

Jaja przenieś do inkubatora, np. Egg-o-Bator Lucky Reptile, na lekko wilgotne podłoże inkubacyjne, np. wermikulit. Pojemnik z jajami powinien mieć kilka małych otworów wentylacyjnych. Nie obracaj jaj – przy przenoszeniu zaznacz ołówkiem ich górę. W temperaturze 22–25°C młode wykluwają się po ok. 60–70 dniach, a w niższej nawet po 120 dniach.

Młode gekony

Pierwsza wylinka następuje 12–24 godziny po wykluciu. Młode trzymaj osobno, w małym pojemniku, np. faunarium SMALL EXO TERRA, z podłożem, kryjówką i gałązkami. Gotowy pokarm podawaj im codziennie, a małe owady 1–2 razy w tygodniu.

Zdrowie i najczęstsze problemy

Większości problemów zdrowotnych można uniknąć dzięki dobrym warunkom i właściwej diecie:

• Przegrzanie. Temperatura stale powyżej 28°C osłabia gekona, a upały mogą go zabić. Przegrzany gekon jest apatyczny i szuka najchłodniejszego miejsca przy dnie.
• Odrzucenie ogona. Zdarza się przy silnym stresie, upadku lub złapaniu za ogon. Ogon nie odrasta, ale rana zwykle szybko się goi – utrzymuj wtedy terrarium w czystości.
• Choroba metaboliczna kości (MBD). Wynika z niedoboru wapnia i witaminy D3. Objawy to m.in. miękka żuchwa, wygięte kończyny i trudności we wspinaniu. Zapobiega jej pełnowartościowy pokarm, wapń do owadów i lampa UVB.
• Problemy z wylinką. Przy zbyt niskiej wilgotności resztki skóry zostają na palcach i końcu ogona. Podnieś wilgotność i nie zrywaj skóry na siłę.
• Syndrom opadającego ogona (FTS). Wiąże się ze spaniem głową w dół na gładkich ścianach. Zapobiega mu gęsty wystrój z wieloma kryjówkami.

Przy niepokojących objawach skontaktuj się z weterynarzem, który leczy gady.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Hodowla gekonów orzęsionych to fascynujące i satysfakcjonujące doświadczenie. Ten uroczy gatunek jaszczurek oferuje wiele możliwości zarówno dla hobbystów, jak i dla doświadczonych hodowców. Kluczem jest pionowe terrarium z gęstym wystrojem, umiarkowana temperatura bez przegrzewania, regularne zraszanie i dieta oparta na gotowym pokarmie.

Zachwycające wzory i odmiany barwne gekonów orzęsionych sprawiają, że są one niezwykle atrakcyjne i cieszą oko każdego miłośnika gadów. Przygotuj odpowiednie terrarium, zapewnij gekonowi dobre warunki i ciesz się obserwacją tych uroczych jaszczurek w swoim domu! Wszystko, czego potrzebujesz, znajdziesz w dziale Wyposażenie terrarium.