Lampa UVB to w terrarium wyposażenie pierwszej potrzeby, a nie dodatek. Bez UVB skóra gada nie wytworzy witaminy D3, a bez niej wapń z pokarmu jest słabo przyswajany. Lampa za słaba albo zawieszona nad szybą nic nie da, a za mocna – zaszkodzi.

Z tego poradnika dowiesz się, ile UVB potrzebuje Twój gatunek, jaki typ lampy wybrać, jak ją zamontować i kiedy wymienić.

Po co gadom UVB i UVA?

UVB to promieniowanie o długości fali 280–315 nm. W skórze gada uruchamia produkcję witaminy D3, a ta pozwala przyswoić wapń z pokarmu.

Gdy UVB i witaminy D3 brakuje, rozwija się choroba metaboliczna kości (MBD). Nieleczona prowadzi do trwałych deformacji, a nawet śmierci. Typowe objawy:

• miękka, „gumowa” żuchwa,
• wygięte lub łamliwe kości kończyn,
• drżenie mięśni, osłabienie, brak apetytu,
• u żółwi – miękki lub zdeformowany pancerz.

Witamina D3 z suplementów częściowo zastępuje UVB, ale łatwo ją przedawkować. Pod lampą UVB organizm sam ogranicza ilość wytwarzanej witaminy. Dlatego przy dobrym oświetleniu wybiera się wapń z niewielką ilością D3 lub bez niej – więcej w poradniku Pokarmy i suplementy dla gadów – jak wybrać?.

UVA (315–400 nm) nie wytwarza witaminy D3, ale gady je widzą. Wpływa na apetyt, aktywność i rozpoznawanie partnera. Lampy UVB dla gadów dają oba zakresy naraz.

Ile UVB potrzebuje Twój gatunek? Strefy Fergusona

Ilość UVB zależy od tego, jak gatunek korzysta ze słońca w naturze. Opisują to cztery strefy Fergusona, wyrażone w indeksie UV (UVI) – tej samej skali, której używa się w prognozach pogody.

Najwyższy UVI ma być tylko w miejscu wygrzewania. Reszta terrarium powinna schodzić stopniowo aż do cienia z UVI bliskim zera.

Przedział, np. 1–2, oznacza, że gatunek bywa zaliczany do dwóch sąsiednich stref.

Przykład: dla agamy brodatej zaleca się UVI 4,0–6,0 w miejscu wygrzewania. Terraria dobrane do gatunku znajdziesz w kategoriach: dla agamy, dla gekona, dla żółwia, dla kameleona i dla węża.

Rodzaje lamp UVB – którą wybrać?

Do większości terrariów najlepiej pasuje świetlówka T5 z odbłyśnikiem, a do dużych i wysokich – metahalogen. Pozostałe typy mają węższe zastosowania.

Oznaczenie procentowe (np. 6%, 12%, 14%) to udział UVB w świetle lampy, a nie UVI. Ten sam UVI da słabsza lampa zawieszona bliżej albo mocniejsza zawieszona wyżej. Część producentów ułatwia wybór – np. świetlówki Mega Ray mają strefę w nazwie (Zone-2, Zone-3, Zone-4).

Świetlówki T5 i T8 oraz metahalogeny potrzebują statecznika. Znajdziesz je w kategoriach Stateczniki T5, T8 i ballasty HID oraz Lampy i oprawki.

Jak dobrać lampę UVB – krok po kroku

Lampę dobiera się w pięciu krokach: od gatunku, przez odległość, po konkretny model.

1. Sprawdź strefę Fergusona gatunku w tabeli powyżej. Z niej odczytasz docelowy UVI w miejscu wygrzewania.
2. Zmierz odległość od lampy do grzbietu zwierzęcia w miejscu wygrzewania. Liczy się najwyższy punkt, na który gad może wejść – gałąź, kamień, półka.
3. Ustal, czy lampa będzie nad siatką, czy w środku terrarium. Siatka zatrzymuje zwykle 25–45% UVB, a szkło całe. Lampa nad siatką musi więc być bliżej zwierzęcia albo mocniejsza.
4. Wybierz typ i moc lampy. Strefy 1–2: słabsza świetlówka, np. T5 6–7% lub T8. Strefy 3–4: zwykle T5 12–14% z odbłyśnikiem albo – przy dużej odległości – metahalogen. Im dalej od zwierzęcia, tym mocniejsza lampa.
5. Dobierz długość świetlówki. Strefa UVB nie powinna obejmować więcej niż połowy terrarium, żeby zwierzę miało gdzie się schować. W praktyce świetlówka ma mniej więcej połowę długości zbiornika.

Przykład: agama brodata w terrarium ok. 120 × 60 × 60 cm. Wystarczy świetlówka T5 12% o długości ok. 55 cm nad częścią ciepłą. Gdy lampa leży na siatce, miejsce wygrzewania powinno być ok. 18–28 cm pod nią, a gdy wisi w środku – ok. 30–46 cm.

To wartości orientacyjne. Zawsze sprawdź tabelę odległości producenta konkretnej lampy, a najdokładniej – zmierz UVI miernikiem Solarmeter.

Jak zamontować lampę UVB

Lampę UVB montuje się poziomo nad miejscem wygrzewania, obok lampy grzewczej, bez szyby między lampą a zwierzęciem. Reszta to szczegóły, które decydują o bezpieczeństwie.

• Nad miejscem wygrzewania, światłem w dół. Nie montuj lampy ukośnie ani z boku. Pod świetlówką UVB jest najsilniejsze na środku jej długości, więc tam ustaw kamień lub gałąź do wygrzewania.
• UVB i ciepło w jednym miejscu. Gady wygrzewają się tam, gdzie jest ciepło. Jeśli UVB świeci w innym miejscu niż lampa grzewcza, zwierzę z niego nie skorzysta.
• Miejsce wygrzewania większe niż zwierzę. Całe ciało jaszczurki lub żółwia ma się w nim zmieścić. Strefa UVB nie powinna jednak zajmować więcej niż połowy terrarium.
• Cień po drugiej stronie. Zwierzę musi mieć kryjówkę i chłodniejszą część z UVI bliskim zera. Samo wybiera, ile promieniowania potrzebuje.
• Nigdy nad szybą ani pleksi. Zwykłe szkło zatrzymuje całe UVB, a większość przezroczystych tworzyw całe lub prawie całe. Lampa leżąca na szklanej pokrywie jest bezużyteczna.
• Siatka i osłony zmniejszają UVB. Siatka terrarium lub osłona lampy zatrzymuje zwykle 25–45% UVB. Uwzględnij to przy doborze odległości.
• Odbłyśnik zwiększa moc. Pod świetlówką T5 z dobrym odbłyśnikiem UVB może być nawet 3 razy silniejsze, pod T8 – 2 razy. Po dodaniu odbłyśnika sprawdź odległość na nowo.
• Zwierzę nie może podejść za blisko. Tuż pod kompaktem, żarówką 3w1 czy metahalogenem UVI bywa niebezpiecznie wysoki, a gorąca lampa parzy. Lampy wewnątrz terrarium osłoń koszem – pamiętaj, że on też zatrzymuje część UVB.

Ile godzin ma świecić lampa UVB? Tyle, ile trwa „dzień” w terrarium – włączaj ją razem z oświetleniem dziennym i wyłączaj na noc. Dla agamy brodatej zaleca się ok. 14 godzin latem i ok. 10 godzin zimą, ze stopniowym przejściem.

Lampę UVB podłącz do wyłącznika czasowego, a nie do termostatu czy ściemniacza. Żarówek 3w1 i metahalogenów nie da się ściemniać ani sterować termostatem. Temperaturę reguluj osobną lampą grzewczą.

Kiedy wymienić lampę UVB?

Markowe lampy UVB wymienia się zwykle raz w roku, tanie zamienniki nawet co 3–6 miesięcy. Wszystkie lampy tracą UVB z czasem, choć nadal świecą jasno. Dotyczy to też metahalogenów, które mogą dawać piękne światło długo po spadku UVB.

Skąd wiedzieć, że to już pora? Są trzy sposoby:

Miernik to jedyny sposób, by poznać UVI w miejscu wygrzewania. Mierz raz w miesiącu, na wysokości grzbietu zwierzęcia. Przy kilku terrariach miernik może się zwrócić, bo dobre lampy często wytrzymują dłużej, niż zakładasz.

Tester Quick Test to karta, którą trzymasz 10 sekund ok. 5 cm pod lampą. Pokazuje, czy lampa emituje UVB, ale nie poda UVI w miejscu wygrzewania. Traktuj go jako szybki test, a nie pomiar.

Praktyczne nawyki:

• zapisz datę montażu na oprawie lub w kalendarzu telefonu,
• miej lampę na zmianę, zanim stara się zużyje,
• wymieniaj na lampę tego samego typu i mocy,
• jeśli przysuwałeś starą lampę bliżej, po wymianie wróć do zalecanej odległości – nowa jest znacznie mocniejsza.

Najczęstsze błędy przy oświetleniu UVB

Większość problemów z UVB bierze się z kilku powtarzających się błędów:

• Lampa leży na szklanej pokrywie. Świeci, ale UVB nie dociera do zwierzęcia.
• Moc nie pasuje do gatunku. Świetlówka 14% nad gekonem lamparcim to za dużo, a słaby kompakt nad agamą – za mało.
• Odległość mierzona od dna terrarium. Liczy się odległość od najwyższego miejsca, na które wchodzi zwierzę.
• UVB i ciepło w różnych miejscach. Gad grzeje się pod lampą grzewczą i omija strefę UVB.
• Brak cienia. UVB na całej długości terrarium nie zostawia zwierzęciu wyboru.
• Wymiana dopiero wtedy, gdy lampa przestanie świecić. UVB kończy się dużo wcześniej niż światło.
• Lampa UVB na termostacie lub ściemniaczu. Temperaturę reguluje się lampą grzewczą, a UVB włącza wyłącznik czasowy.
• Żarówka „full spectrum” bez UVB. Lampy do roślin czy akwariów nie wytworzą witaminy D3 u gada.
• Tanie LED-y „UVB” i niemarkowe halogeny. Bywają nieskuteczne albo emitują szkodliwe krótkie fale.
• Dużo witaminy D3 w suplemencie przy mocnej lampie. Łatwo wtedy o nadmiar – wybierz wapń z małą ilością D3 lub bez niej.

Najczęściej zadawane pytania