Hodowla kameleona jemeńskiego

Kameleon jemeński (Chamaeleo calyptratus) to jeden z najpopularniejszych kameleonów w hodowlach. Jest duży, efektowny i – jak na kameleona – stosunkowo odporny. Potrzebuje jednak wysokiego, dobrze wentylowanego terrarium, lampy UVB, regularnego zraszania i urozmaiconej diety z owadów. W tym poradniku dowiesz się, jak urządzić terrarium, czym karmić kameleona i jak przygotować samicę do składania jaj.

Wygląd i występowanie kameleona jemeńskiego

Kameleon jemeński to duży gatunek. Samce osiągają 45–60 cm długości razem z ogonem, który stanowi ok. połowę długości ciała. Samice są mniejsze – mają zwykle 25–35 cm. Na głowie oba osobniki mają wysoki grzebień, tzw. hełm, przy czym u samców jest on znacznie wyższy.

Kameleony zmieniają barwy w zależności od nastroju, temperatury i światła. Samce są bardziej kolorowe: mają pasy w odcieniach zieleni, żółci, błękitu i pomarańczu. Wyziębione lub zdenerwowane ciemnieją, aż do brązu i czerni. Samice są głównie zielone, a przestraszone szarzeją lub czernieją. Podczas snu kameleony przybierają jasne, pastelowe kolory.

Barwy służą też do porozumiewania się. Na widok samicy samiec przybiera najbardziej kolorową szatę. Samica gotowa do godów ma na ciele więcej błękitu, a samica nosząca jaja na widok samca robi się ciemna, z niebieskimi lub turkusowymi plamkami – w ten sposób go odstrasza.

W naturze kameleon jemeński zamieszkuje górskie i wyżynne tereny zachodniego Jemenu oraz południowo-zachodniej Arabii Saudyjskiej, nad Morzem Czerwonym. Żyje na drzewach i krzewach, a dni są tam ciepłe, noce chłodne, a powietrze dość suche. W niewoli samce żyją zwykle 6–8 lat, a samice krócej – ok. 4–6 lat, bo składanie jaj bardzo je wyczerpuje.

Jak rozpoznać płeć kameleona jemeńskiego?

To jeden z niewielu gatunków, u których płeć widać już u świeżo wyklutych młodych. Samce mają na tylnych łapach, z tyłu stopy, niewielki wyrostek – tzw. ostrogę piętową. Samice go nie mają. Dorosłe samce są też większe, bardziej kolorowe i mają wyższy hełm.

Parametry hodowli

Najważniejsze warunki w jednym miejscu:

Charakter kameleona jemeńskiego

Kameleon jemeński jest aktywny w dzień. Jest nieufny i płochliwy, a niektóre osobniki bronią się, sycząc, otwierając pysk i gryząc – robią to ze strachu. W porównaniu z innymi kameleonami jest jednak jednym z najłatwiejszych w utrzymaniu i rozmnażaniu.

Kameleona trzymaj zawsze pojedynczo. Samce i samice są bardzo terytorialne – już sam widok innego kameleona w tym samym pokoju bywa dla nich stresem. Samca z samicą łączy się tylko na czas godów. Kameleon nie lubi też brania na ręce. Lepiej, żeby sam wszedł na dłoń, np. podczas karmienia z pęsety.

Terrarium dla kameleona jemeńskiego

Kameleon żyje na drzewach, więc potrzebuje wysokiego terrarium. Dla dorosłego samca minimum to ok. 60 × 60 × 120 cm, a większe jest jeszcze lepsze. Samicy wystarczy trochę mniejsze, np. Terrarium siatkowe 50 × 50 × 100 cm REPTI GOOD. Młode kameleony dobrze czują się w mniejszym terrarium, np. 42 × 42 × 66 cm – w zbyt dużym trudniej im znaleźć owady.

Najlepsze są terraria siatkowe lub takie, w których co najmniej dwie ściany są z siatki. Kameleon potrzebuje stałego przepływu powietrza – w zamkniętym szklanym terrarium łatwo o zastałe, wilgotne powietrze i infekcje dróg oddechowych. Gotowe modele znajdziesz w kategoriach Terrarium dla kameleona i Terraria z siatki. Przy szklanym terrarium, np. Fix & Easy 60 × 60 × 90 cm HOBBY, zadbaj o dużą siatkową pokrywę.

W środku potrzebne są gałęzie i liany na różnych wysokościach oraz dużo liści, wśród których kameleon może się schować. Sprawdzą się rośliny żywe, np. fikus benjamina czy hibiskus, lub rośliny sztuczne. Podłoże nie jest konieczne – kameleon mógłby je połknąć razem z owadem, a gołe dno łatwiej utrzymać w czystości. Wygodna jest kuweta, która zbiera wodę po zraszaniu.

Wyposażenie terrarium – lista zakupów

Oto, czego potrzebujesz, żeby urządzić terrarium dla kameleona jemeńskiego:

Temperatura i ogrzewanie

Kameleon potrzebuje różnicy temperatur między górą a dołem terrarium. W miejscu wygrzewania, na wysokości grzbietu kameleona, powinno być ok. 29–32°C, a w dolnej części terrarium 22–26°C. Dzięki temu kameleon sam wybiera, gdzie jest mu najlepiej.

Lampę grzewczą, np. żarówkę halogenową 25–50 W, zawieś na siatce nad jednym rogiem terrarium i podłącz ją do termostatu. Najwyższa gałąź powinna być co najmniej ok. 15–20 cm pod lampą. Kameleon siedzi blisko źródła ciepła i łatwo może poparzyć hełm lub grzbiet, dlatego lampa nie może być w zasięgu jego łap. Temperaturę sprawdzaj na wysokości gałęzi do wygrzewania.

W nocy wyłącz wszystkie światła. Spadek temperatury do 16–20°C jest dla kameleona naturalny i korzystny. Dogrzewanie przyda się dopiero, gdy w pomieszczeniu robi się zimniej niż ok. 15°C.

Oświetlenie UVB

Kameleon jemeński to gatunek strefy Fergusona 3. W miejscu wygrzewania indeks UV (UVI) powinien wynosić ok. 3. Bez UVB kameleon nie wytworzy witaminy D3 i słabo przyswaja wapń, co prowadzi do choroby metabolicznej kości.

Najczęściej stosuje się świetlówkę T5 o mocy 6–7%, zawieszoną na siatce nad miejscem wygrzewania, obok lampy grzewczej. Wygodna jest gotowa pokrywa T5 UVB 7% FOREST ARCADIA lub świetlówka Mega Ray 6%. Świetlówka powinna obejmować ok. połowę–dwie trzecie długości pokrywy, tak żeby w terrarium zostały też zacienione miejsca.

Oświetlenie włączaj na 12 godzin dziennie przez wyłącznik czasowy. Pamiętaj, że siatka zatrzymuje część UVB, a szkło – całe. Świetlówki T5 wymienia się zwykle co 12 miesięcy. Więcej przeczytasz w poradniku Lampa UVB do terrarium – jak dobrać, zamontować i kiedy wymienić? Poziom UVB najdokładniej sprawdzisz miernikiem Solarmeter.

Wilgotność i picie wody

Kameleony prawie nigdy nie piją z miski – nie rozpoznają stojącej wody. Piją krople spływające po liściach. Dlatego terrarium trzeba zraszać kilka razy dziennie, najlepiej rano i wieczorem, tak żeby na liściach zostały krople. Dobrze sprawdza się też kroplownik, z którego woda powoli kapie na liście.

W dzień wilgotność powietrza powinna wynosić ok. 40–60%, a w nocy i nad ranem może być wyższa. Między zraszaniami terrarium powinno jednak przesychać – stale mokre powietrze sprzyja infekcjom. Przy kilku kameleonach lub wyjazdach wygodny jest automatyczny system zraszający, np. Easy Rain HOBBY. Wilgotność kontroluj higrometrem.

Żywienie kameleona jemeńskiego

Kameleon jemeński jest owadożerny. Najlepiej podawać mu urozmaicone owady: świerszcze, karaczany, szarańczę, drewnojady i larwy muchy BSF. Mączniki podawaj tylko jako dodatek. Owad nie powinien być dłuższy niż szerokość głowy kameleona. Mysie oseski, zalecane dawniej dla samic, nie są potrzebne – są zbyt tłuste.

Kameleon jemeński jako jeden z nielicznych kameleonów zjada też rośliny. Zdarza mu się skubać liście w terrarium, a czasem chętnie zje kwiat mniszka czy liść hibiskusa. Dlatego rośliny w terrarium muszą być nietrujące.

Jak często karmić?

Dorosłe samice karm oszczędniej. Obfite karmienie sprzyja składaniu dużych lęgów, które wyczerpują samicę.

Wapń i witaminy

Owady przed karmieniem oprósz wapniem. Przy dobrej lampie UVB wybierz preparat z niską zawartością witaminy D3, np. Calcium Plus LoD REPASHY. Witaminy, np. SuperVite REPASHY, podawaj zgodnie z zaleceniami producenta, zwykle 1–2 razy w miesiącu. Na 1–3 dni przed karmieniem podawaj owadom odżywczy pokarm, np. SuperLoad REPASHY. Więcej przeczytasz w poradniku Pokarmy i suplementy dla gadów – jak wybrać?

Rozmnażanie kameleona jemeńskiego

Kameleony jemeńskie dojrzewają płciowo już w wieku ok. 6–12 miesięcy. Samicę łączy się z samcem dopiero, gdy jest w pełni wyrośnięta, i tylko na czas godów. Gotowa samica jest spokojna i ma jasne barwy z błękitem. Po zapłodnieniu robi się ciemna i przegania samca – wtedy trzeba je rozdzielić.

Składanie jaj

Samice składają jaja nawet bez kontaktu z samcem – takie jaja są niezapłodnione. Dlatego każda dorosła samica musi mieć możliwość ich złożenia. Gdy samica zaczyna schodzić na dno i szukać miejsca, wstaw do terrarium głęboki pojemnik z wilgotną mieszanką piasku i ziemi, np. Earth Mix ARCADIA, warstwą ok. 20–30 cm. Pojemnik powinien mieć co najmniej ok. 30 × 30 cm, żeby samica mogła w nim wykopać tunel.

Samica składa zwykle 20–80 jaj. Samica, która nie może złożyć jaj, jest w zagrożeniu życia – jeśli długo kopie bez skutku albo jest osłabiona, idź z nią do weterynarza.

Inkubacja jaj

Jaja przenieś do inkubatora, np. Egg-o-Bator Lucky Reptile, na lekko wilgotny wermikulit. Nie obracaj jaj – przy przenoszeniu zaznacz ołówkiem ich górę. W temperaturze ok. 26–28°C młode wykluwają się zwykle po 5–8 miesiącach.

Młode kameleony

Młode trzymaj osobno lub w małych grupach tylko przez pierwsze tygodnie, a potem pojedynczo – zaczynają się gryźć i przeganiać. Potrzebują UVB, częstego zraszania i codziennego karmienia małymi owadami z wapniem.

Zdrowie i najczęstsze problemy

Większości problemów zdrowotnych można uniknąć dzięki dobrym warunkom i właściwej diecie:

• Odwodnienie. Objawy to zapadnięte oczy i gęsty, pomarańczowy mocz. Zraszaj częściej i dodaj kroplownik.
• Choroba metaboliczna kości (MBD). Wynika z braku UVB lub niedoboru wapnia. Objawy to m.in. miękka żuchwa, wygięte kończyny i słaby chwyt.
• Zatrzymanie jaj. Samica bez odpowiedniego miejsca do składania jaj może ich nie złożyć, co zagraża jej życiu.
• Infekcje dróg oddechowych. Objawy to bańki przy pysku, świszczący oddech i oddychanie z otwartym pyskiem. Sprzyja im słaba wentylacja i stale mokre powietrze.
• Oparzenia. Grożą, gdy kameleon może podejść za blisko lampy grzewczej.
• Stres. Widok innego kameleona, częste branie na ręce czy ciągły ruch przy terrarium sprawiają, że kameleon ciemnieje i przestaje jeść.

Przy niepokojących objawach skontaktuj się z weterynarzem, który leczy gady.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Kameleon jemeński to piękny i fascynujący gad, a przy tym jeden z najłatwiejszych kameleonów w hodowli. Kluczem jest wysokie, przewiewne terrarium, miejsce do wygrzewania z lampą UVB, regularne zraszanie i urozmaicone owady z wapniem.

Pamiętaj, że kameleon źle znosi stres – trzymaj go pojedynczo i nie bierz na ręce bez potrzeby. Wszystko, czego potrzebujesz do jego hodowli, znajdziesz w dziale Wyposażenie terrarium.