Hodowla żółwi greckich – przewodnik dla pasjonatów

Żółw grecki (Testudo hermanni) to jeden z najpopularniejszych żółwi lądowych w domowych hodowlach. Jest spokojny, aktywny w dzień i żyje bardzo długo – nawet kilkadziesiąt lat. Potrzebuje jednak dużo miejsca, ciepła, dobrej lampy UVB, diety opartej na chwastach i ziołach oraz zimowania. W tym przewodniku dowiesz się, jak urządzić terrarium i wybieg, czym karmić żółwia, jak go bezpiecznie zazimować i jakich dokumentów potrzebujesz.

Wygląd i występowanie żółwia greckiego

Żółw grecki ma wysoko sklepiony, żółtawy lub oliwkowy pancerz z czarnymi plamami. Dorosłe żółwie mają zwykle 12–20 cm długości pancerza i ważą do ok. 2 kg, a samice są większe od samców. Wyróżnia się dwa podgatunki: mniejszy zachodni (T. h. hermanni) i większy wschodni (T. h. boettgeri), który najczęściej trafia do hodowli.

W naturze żółw grecki żyje w południowej Europie – od Hiszpanii, południowej Francji i Włoch po Bałkany, Grecję, Rumunię i Turcję. Zamieszkuje suche, śródziemnomorskie zarośla, łąki i widne lasy z nasłonecznionymi polanami. W upalne dni chowa się w cieniu, a zimą zapada w sen zimowy.

W niewoli żółwie greckie żyją 50–80 lat, a niektóre nawet dłużej. To zwierzę na całe życie, więc zakup warto dobrze przemyśleć.

Jak odróżnić żółwia greckiego od innych żółwi lądowych?

Żółw grecki ma na końcu ogona rogowy kolec i zwykle podzieloną na dwie części płytkę pancerza nad ogonem. Nie ma za to rogowych ostróg na udach, które ma żółw śródziemnomorski (Testudo graeca). Żółw stepowy (Agrionemys horsfieldii) ma bardziej okrągły i płaski pancerz oraz tylko cztery pazury na łapach.

Parametry hodowli

Najważniejsze warunki w jednym miejscu:

Dokumenty – CITES i rejestracja żółwia

Żółw grecki jest gatunkiem chronionym. W Unii Europejskiej znajduje się w załączniku A rozporządzenia CITES (338/97). W praktyce oznacza to dwa obowiązki:

• Legalne pochodzenie. Kupując żółwia, odbierz od sprzedawcy dokument potwierdzający jego legalne pochodzenie (tzw. dokument CITES – certyfikat UE). Nie kupuj żółwia bez dokumentów i nie przywoź żółwi z wakacji – zabieranie ich z natury jest zabronione.
• Rejestracja. W ciągu 14 dni od zakupu, otrzymania lub wyklucia się żółwia zgłoś go do rejestru w starostwie powiatowym lub urzędzie miasta na prawach powiatu. Do wniosku dołącz kopię dokumentu pochodzenia i dowód wniesienia opłaty skarbowej. W tym samym terminie zgłasza się sprzedaż, oddanie lub śmierć żółwia.

Przepisy mogą się zmieniać, dlatego aktualne wymagania i wysokość opłaty sprawdź w swoim urzędzie.

Terrarium dla żółwia greckiego

Żółw grecki dużo chodzi, więc liczy się przede wszystkim powierzchnia dna, a nie wysokość. Młodemu żółwiowi na początek wystarczy ok. 90 × 50 cm, ale dorosły potrzebuje co najmniej ok. 150 × 80 cm – a większe jest zawsze lepsze.

Dla żółwi lądowych najlepiej sprawdzają się terraria otwarte od góry, tzw. stoły dla żółwia, z drewna, płyty meblowej lub OSB. Są dobrze wentylowane, a lampy łatwo zawiesić nad nimi na właściwej wysokości. Jak zbudować taką konstrukcję, opisujemy w poradniku Jak zbudować terrarium z płyty meblowej w domu?

Jeśli wolisz gotowe terrarium, wybierz niskie i szerokie, z dobrą wentylacją i pełnymi bokami przy dnie. Zamknięte szklane terraria łatwo się przegrzewają, a żółw, który widzi przez szybę, próbuje przez nią przejść i się stresuje. Gotowe modele znajdziesz w kategorii Terrarium dla żółwia – dla młodego żółwia sprawdzi się np. Terrarium 120 × 50 × 60 cm z MDF.

Wybieg na zewnątrz

Od późnej wiosny do wczesnej jesieni, w ciepłe dni, żółw grecki najlepiej czuje się na zewnątrz. Naturalne słońce to najlepsze źródło UVB, a na wybiegu żółw może się ruszać i skubać rośliny. Wybieg ogrodź płotem wysokim na co najmniej ok. 30 cm i wkopanym w ziemię na 20–30 cm, bo żółwie kopią i potrafią się wspinać. Od góry zabezpiecz go siatką przed ptakami, kotami i kunami.

Na wybiegu żółw musi mieć cień, kryjówkę lub ocieplony domek, płytką miskę z wodą i rośliny, które może jeść. W chłodne i deszczowe dni oraz na zimne noce przenieś go do terrarium.

Czy można trzymać kilka żółwi razem?

Żółw grecki nie potrzebuje towarzystwa – jeden żółw może żyć sam. Dwóch samców nie trzymaj razem, bo walczą. Samiec często nęka też samice: podgryza je, uderza pancerzem i bez przerwy próbuje kopulować. Jeśli chcesz mieć kilka żółwi, lepiej sprawdza się grupa samic albo jeden samiec z kilkoma samicami na dużej powierzchni z kryjówkami i przeszkodami zasłaniającymi widok.

Wyposażenie terrarium – lista zakupów

Oto, czego potrzebujesz, żeby urządzić terrarium dla żółwia greckiego:

Temperatura i ogrzewanie

Żółw nie wytwarza własnego ciepła, dlatego w terrarium potrzebuje wyraźnie cieplejszej i chłodniejszej części. Pod lampą grzewczą, na wysokości pancerza, powinno być 32–35°C, a w chłodnej części 20–25°C. Dzięki temu żółw sam wybiera miejsce, w którym jest mu najlepiej.

Lampę grzewczą, np. żarówkę halogenową lub grzewczą, zawieś nad płaskim kamieniem w jednym końcu terrarium i podłącz ją do termostatu ze ściemnianiem. Moc dobierz do wysokości zawieszenia, a temperaturę sprawdzaj termometrem z sondą na wysokości pancerza. Maty grzewcze pod podłożem nie są dla żółwia dobrym źródłem ciepła – w naturze nagrzewa się w słońcu, od góry.

W nocy żółw nie potrzebuje światła ani dodatkowego ciepła – wystarczy mu 15–20°C. Jeśli w pomieszczeniu robi się zimniej, dogrzewaj terrarium źródłem, które nie świeci, np. promiennikiem ceramicznym EXO TERRA sterowanym termostatem. Wszystkie lampy zawieś tak, żeby żółw nie mógł ich dosięgnąć.

Oświetlenie UVB

Żółw grecki w naturze wygrzewa się w słońcu, dlatego potrzebuje lampy UVB – to gatunek strefy Fergusona 3. W miejscu wygrzewania indeks UV (UVI) powinien wynosić ok. 3–5. Bez UVB żółw nie wytworzy w skórze witaminy D3, a bez niej słabo przyswaja wapń. U młodych żółwi prowadzi to do miękkiego i zdeformowanego pancerza.

Najczęściej stosuje się świetlówkę T5 12% z odbłyśnikiem, np. Mega Ray 12% Zone-3 55 cm lub, w większym terrarium, Mega Ray 12% Zone-3 85 cm. Świetlówkę zawieś nad miejscem wygrzewania, obok lampy grzewczej, tak żeby druga część terrarium pozostała w cieniu.

Nad stołem dla żółwia dobrze sprawdzają się też lampy, które dają jednocześnie ciepło i UVB: metahalogeny, np. zestaw 50 W WIDE MEGA RAY, lub żarówki 3w1, np. UV D3 Basking 100 W ARCADIA. Zawieś je w odległości zalecanej przez producenta, bo tuż pod lampą UVI bywa bardzo wysoki.

Pamiętaj, że:

• szkło i pleksi zatrzymują UVB, a siatka część promieniowania,
• lampy UVB, metahalogeny i żarówki 3w1 włączaj wyłącznikiem czasowym, a nie termostatem,
• oświetlenie powinno działać 12–14 godzin dziennie – dłużej latem, krócej jesienią przed zimowaniem,
• świetlówki T5 wymienia się zwykle co 12 miesięcy, bo tracą UVB, choć nadal świecą.

Szczegółowo opisujemy to w poradniku Lampa UVB do terrarium – jak dobrać, zamontować i kiedy wymienić? Poziom UVB najdokładniej sprawdzisz miernikiem Solarmeter.

Podłoże i wystrój

Najlepsze dla żółwia greckiego jest naturalne podłoże: ziemia bez nawozów zmieszana z piaskiem lub gliną, lekko ubita, warstwą ok. 7–15 cm. Żółw może w niej kopać, a twarde podłoże pomaga ścierać pazury. Wygodnie użyć gotowych mieszanek, np. podłoża dla żółwia lądowego HabiStat z gliny, iłu i piasku albo Earth Mix ARCADIA. Więcej propozycji znajdziesz w kategorii Torf, ziemia, substraty.

Nie używaj samego piasku, żwirku, wiórów ani kolb kukurydzianych – żółw może je połknąć razem z pokarmem. Sam torf lub mech są za wilgotne na główne podłoże, ale garść wilgotnego mchu możesz włożyć do kryjówki młodego żółwia. Odchody usuwaj codziennie, a całe podłoże wymieniaj co kilka miesięcy.

W wystroju odtwórz suchą, śródziemnomorską łąkę:

• płaski kamień pod lampą grzewczą,
• kryjówkę w chłodnej części terrarium, np. Woody Home L HOBBY,
• płytką miskę z wodą, z której żółw łatwo wyjdzie,
• niskie kamienie, korzenie i kępy roślin, które urozmaicą teren.

Wszystkie elementy ustaw stabilnie i nisko – żółw przewrócony na grzbiet nie zawsze potrafi się obrócić.

Żywienie żółwia greckiego

Żółw grecki jest roślinożercą. Podstawą jego diety powinny być chwasty i zioła – mają dużo błonnika i wapnia, a mało białka i cukru.

Co podawać?

Dobrze sprawdzają się m.in.:

• liście i kwiaty mniszka lekarskiego,
• babka lancetowata i zwyczajna,
• koniczyna, gwiazdnica, ślaz i jasnota,
• liście i kwiaty hibiskusa, płatki róż,
• zimą: cykoria, endywia, rukola, roszponka i sałata rzymska.

Zbieraj rośliny z miejsc bez oprysków, z dala od ruchliwych dróg. Jako uzupełnienie możesz podawać susze, np. trawę i zioła łąkowe TRIXIE lub mieszankę kwiatów TRIXIE, oraz pokarm w galaretce Grassland Grazer REPASHY.

Czego nie podawać?

• owoców – zawierają dużo cukru, który rozregulowuje trawienie; najwyżej od czasu do czasu mały kawałek,
• pieczywa, makaronu, nabiału, mięsa oraz karmy dla psów i kotów – nadmiar białka sprzyja piramidyzacji pancerza i chorobom nerek,
• dużych ilości kapusty, brokułów i szpinaku – podawaj je tylko sporadycznie.

Sałata lodowa czy ogórek nie szkodzą, ale mają mało wartości odżywczych, dlatego nie opieraj na nich diety.

Wapń i witaminy

Pokarm regularnie posypuj wapniem, zwłaszcza u rosnących żółwi i samic przed składaniem jaj. Przy dobrej lampie UVB wybierz preparat z niską zawartością witaminy D3, np. Calcium Plus LoD REPASHY, albo preparat dla roślinożerców SuperVeggie REPASHY i stosuj go zgodnie z zaleceniami producenta. W terrarium zostaw też kawałek sepii – żółw sam ją skubie i przy okazji ściera dziób. Więcej przeczytasz w poradniku Pokarmy i suplementy dla gadów – jak wybrać?

Woda i kąpiele

Świeżą wodę podawaj codziennie w płytkiej misce. Młode żółwie kąp kilka razy w tygodniu przez 10–15 minut w letniej wodzie sięgającej mniej więcej do połowy wysokości pancerza. Kąpiel nawadnia żółwia i pobudza go do wypróżnienia.

Jak często karmić?

Podawaj porcję zieleniny mniej więcej wielkości pancerza żółwia.

Zimowanie (hibernacja)

W naturze żółw grecki zimuje od późnej jesieni do wiosny. Hibernacja jest dla niego naturalna i porządkuje jego roczny rytm, także rozrodczy. Zimować mogą jednak tylko zdrowe, dobrze odżywione żółwie. Przed zimowaniem pokaż żółwia weterynarzowi i zbadaj kał na obecność pasożytów. Chorego, chudego lub świeżo kupionego żółwia nie zimuj – przez zimę trzymaj go w terrarium w normalnych warunkach.

Cały proces krok po kroku, z kalendarzem przygotowań i listą najczęstszych błędów, opisujemy w poradniku Zimowanie żółwia greckiego – jak przygotować, zimować i wybudzić?

Przygotowanie do zimowania

Jesienią stopniowo skracaj dzień. Ok. 2–3 tygodnie przed zimowaniem przestań karmić żółwia (duże żółwie nawet 4 tygodnie wcześniej), ale nadal zapewniaj mu ciepło i co kilka dni kąp go w letniej wodzie. Dzięki temu opróżni jelita – niestrawiony pokarm mógłby w nich fermentować. Na koniec przez ok. tydzień stopniowo obniżaj temperaturę.

Jak zimować żółwia greckiego?

Najbezpieczniej zimować żółwia w stałej temperaturze ok. 4–6°C, np. w osobnej lodówce przeznaczonej tylko do tego lub w chłodnym pomieszczeniu, w którym temperatura nie waha się mocno. Poniżej ok. 1–2°C grozi uszkodzenie oczu, a nawet śmierć. Powyżej ok. 8–10°C żółw zbyt szybko zużywa zapasy energii. Temperaturę kontroluj termometrem, a żółwia włóż do pudełka z otworami wentylacyjnymi, wypełnionego np. ziemią z liśćmi.

Dorosłe żółwie zimują zwykle 8–12 tygodni, młode krócej – ok. 6 tygodni. Co tydzień waż żółwia. Utrata ok. 1% masy na miesiąc jest normalna. Jeśli żółw chudnie szybciej, łącznie traci ok. 10% masy, oddaje mocz albo się budzi, przerwij zimowanie.

Wybudzanie po zimie

Przenieś żółwia na kilka godzin do temperatury pokojowej, a potem do ogrzanego terrarium z włączonymi lampami. Przez pierwsze dni kąp go codziennie w letniej wodzie, żeby się nawodnił. Żółw powinien oddać mocz i zacząć jeść w ciągu ok. tygodnia – jeśli tak się nie stanie, skontaktuj się z weterynarzem.

Rozmnażanie żółwia greckiego

Żółwie greckie dojrzewają płciowo zwykle w wieku ok. 6–10 lat. Rozmnażają się wiosną, po zimowaniu. Młode z własnej hodowli też trzeba zarejestrować w urzędzie, a do ich sprzedaży potrzebne są dokumenty CITES.

Jak rozpoznać płeć?

Płeć można pewnie rozpoznać dopiero u kilkuletnich żółwi. Samiec ma dłuższy i grubszy ogon z większym rogowym kolcem, otwór kloaki dalej od krawędzi pancerza i lekko wklęsły spód pancerza (plastron). Samica jest większa, ma krótki ogon i płaski plastron.

Gody i składanie jaj

Samiec zaleca się do samicy natarczywie: goni ją, podgryza jej łapy i uderza pancerzem. Po godach warto trzymać je osobno. Samica składa w sezonie 1–3 lęgi, zwykle po 3–8 jaj. Przygotuj dla niej ciepłe, nasłonecznione miejsce z głębszym, lekko wilgotnym podłożem, w którym wykopie dołek. Jeśli samica z jajami jest niespokojna i długo kopie bez skutku, idź z nią do weterynarza.

Inkubacja jaj

Jaja delikatnie wykop i przenieś do inkubatora, np. Egg-o-Bator Lucky Reptile, na lekko wilgotny wermikulit. Nie obracaj jaj – przy przenoszeniu zaznacz ołówkiem ich górę. W temperaturze 30–32°C młode wykluwają się po ok. 55–60 dniach, a w niższej później – w 26°C nawet po ponad 80 dniach.

Płeć młodych zależy od temperatury inkubacji. W 30°C i niższej temperaturze wykluwają się niemal same samce, od ok. 32°C przeważają samice, a w ok. 31,5°C płcie rozkładają się mniej więcej po równo.

Młode żółwie

Świeżo wyklute żółwie mają ok. 3–5 cm długości. Przez pierwsze dni korzystają z zapasów z woreczka żółtkowego i zaczynają jeść po kilku dniach. Trzymaj je w osobnym, mniejszym terrarium z miejscem do wygrzewania, lampą UVB, wilgotną kryjówką i płytką miską. Karm je codziennie drobno posiekanymi chwastami z wapniem. Nie przyspieszaj wzrostu obfitym czy białkowym pokarmem – zbyt szybki wzrost sprzyja piramidyzacji.

Zdrowie i najczęstsze problemy

Większości problemów zdrowotnych można uniknąć dzięki dobrym warunkom i właściwej diecie:

• Piramidyzacja. Płytki pancerza rosną nierówno i tworzą „piramidki”. Sprzyjają temu za suche warunki, za dużo białka, zbyt szybki wzrost oraz brak UVB i wapnia.
• Infekcje dróg oddechowych. Objawy to m.in. wydzielina z nosa, bańki przy nozdrzach, oddychanie z otwartym pyskiem i apatia. Przyczyną bywa chłód i przeciągi.
• Choroba metaboliczna kości (MBD). Wynika z braku UVB lub niedoboru wapnia. U młodych żółwi pancerz staje się miękki i zdeformowany.
• Przerośnięty dziób i pazury. To skutek zbyt miękkiego pokarmu i podłoża. Pomagają susze, sepia i płaskie kamienie. Przycinanie zostaw weterynarzowi.
• Pasożyty. Są częste u żółwi, zwłaszcza z niepewnych źródeł. Raz w roku, najlepiej przed zimowaniem, zbadaj kał.
• Problemy po zimowaniu. Brak apetytu, niezałatwianie potrzeb czy mętne oczy po przebudzeniu wymagają wizyty u weterynarza.

Przy niepokojących objawach skontaktuj się z weterynarzem, który leczy gady.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Hodowla żółwi greckich może być satysfakcjonującym i fascynującym doświadczeniem, ale to zobowiązanie na dziesiątki lat. Kluczem jest duże, najlepiej otwarte terrarium, miejsce do wygrzewania z lampą UVB, dieta oparta na chwastach i ziołach oraz bezpieczne zimowanie.

Pamiętaj, że każdy żółw ma swoje indywidualne potrzeby – obserwuj jego zachowanie i apetyt, a warunki zmieniaj w razie potrzeby. Przy dobrej opiece żółw grecki będzie zdrowym towarzyszem przez wiele lat. Wszystko, czego potrzebujesz do jego hodowli, znajdziesz w dziale Wyposażenie terrarium.