Zimowanie żółwia greckiego – jak przygotować, zimować i wybudzić?

Żółw grecki (Testudo hermanni) w naturze przesypia zimę. W domu też powinien, ale tylko wtedy, gdy jest zdrowy i dobrze przygotowany. W tym poradniku pokazujemy krok po kroku, jak przeprowadzić zimowanie: kiedy zacząć przygotowania, jak długo ma trwać głodówka, gdzie i w jakiej temperaturze zimować żółwia, jak go kontrolować i jak bezpiecznie wybudzić.

Dlaczego żółw grecki powinien zimować?

W południowej Europie żółwie greckie zakopują się późną jesienią w ziemi i budzą dopiero wiosną. Ich organizm jest do tego przystosowany. W chłodzie przemiana materii zwalnia niemal do zera, a żółw żyje z zapasów zgromadzonych latem.

Zimowanie daje żółwiowi trzy rzeczy:

• naturalny rytm roku – po zimie żółw jest aktywniejszy i ma lepszy apetyt,
• wolniejszy, równy wzrost – żółwie karmione i ogrzewane przez cały rok rosną za szybko, co sprzyja deformacjom pancerza,
• gotowość do rozrodu – chłodny okres uruchamia gody wiosną.

Żółw trzymany zimą w ciepłym terrarium i tak często robi się ospały i przestaje jeść. To najgorszy wariant: jest za ciepło, żeby naprawdę zasnął, i za mało światła, żeby normalnie żył. Dlatego trzeba wybrać jedno z dwojga – porządne zimowanie albo pełne warunki letnie przez całą zimę.

O całorocznej opiece nad tym gatunkiem piszemy w poradniku Hodowla żółwi greckich – przewodnik dla pasjonatów.

Których żółwi nie zimować?

Zimowanie to duży wysiłek dla organizmu. Zrezygnuj z niego, jeśli żółw:

• jest chory – ma katar, opuchnięte oczy, biegunkę, rany albo miękki pancerz,
• jest chudy – wydaje się lekki jak na swój rozmiar albo schudł w ostatnich miesiącach,
• ma pasożyty – najpierw leczenie, potem zimowanie,
• jest u Ciebie krócej niż kilka miesięcy – nie znasz jeszcze jego stanu zdrowia,
• nie zdążył się przygotować – jadł jeszcze kilka dni temu.

Taki żółw spędza zimę w terrarium w pełnych, letnich warunkach: 12–14 godzin światła, lampa UVB, 32–35°C pod lampą i normalne karmienie. Jeden rok bez zimowania mu nie zaszkodzi. Jak dobrać oświetlenie, opisujemy w poradniku Lampa UVB do terrarium – jak dobrać, zamontować i kiedy wymienić?

Młode żółwie, także te w pierwszym roku życia, mogą zimować, jeśli są zdrowe. Zimują krócej niż dorosłe i wymagają częstszej kontroli. Jeśli robisz to pierwszy raz, poproś o pomoc lekarza weterynarii, który zajmuje się gadami.

Kalendarz zimowania

W Polsce przygotowania zaczyna się w październiku, a żółwie zimują zwykle od listopada lub grudnia do lutego. Przykładowy plan dla dorosłego żółwia:

Przygotowanie do zimowania

Badanie i ważenie

Na 6–8 tygodni przed planowanym zimowaniem oddaj próbkę kału do badania na pasożyty. Tyle czasu potrzeba, żeby w razie potrzeby zdążyć z leczeniem. Zważ żółwia i zapisz wynik – będzie punktem odniesienia przez całą zimę. Zdrowy żółw jest wyraźnie ciężki, ma czyste oczy i nozdrza oraz twardy pancerz.

Głodówka

Przestań karmić żółwia na 2–3 tygodnie przed zimowaniem, a dużego nawet na 4 tygodnie. Przez ten czas utrzymuj w terrarium ciepło i światło, żeby mógł strawić to, co już zjadł. Pokarm, który zostanie w jelitach, zacznie w chłodzie gnić i fermentować. To jedna z najczęstszych przyczyn śmierci żółwi podczas zimowania.

Kąpiele

W czasie głodówki kąp żółwia co 2–3 dni przez 15–20 minut w letniej wodzie, sięgającej mu do połowy pancerza. Żółw pije, wypróżnia się i uzupełnia zapas wody w pęcherzu. Do kąpieli wystarczy płaska, szeroka miska, np. miska XL REPTI PLANET albo miska na wodę duża EXO TERRA.

Skracanie dnia i chłodzenie

Żółwia nie wolno przenieść z ciepłego terrarium prosto do lodówki. Przez ostatnie 2 tygodnie stopniowo skracaj czas świecenia lamp i obniżaj temperaturę. W ostatnim tygodniu wyłącz lampy całkowicie i przenieś żółwia w chłodniejsze miejsce: najpierw ok. 15–18°C, a na kilka ostatnich dni ok. 10–12°C. Żółw robi się wtedy coraz mniej ruchliwy i próbuje się zakopać.

Gdzie zimować żółwia greckiego?

Lodówka

To najpewniejszy sposób, bo temperatura jest stała niezależnie od pogody. Najlepiej przeznaczyć na to osobną lodówkę, w której nie trzymasz jedzenia.

• Włącz ją tydzień wcześniej i sprawdź termometrem, czy trzyma 4–6°C. Wstaw kilka butelek z wodą – stabilizują temperaturę.
• Pudełko z żółwiem postaw na środkowej półce, z dala od tylnej ścianki, przy której jest najzimniej.
• Sondę termometru włóż do pudełka, tuż obok żółwia, a wyświetlacz zostaw na zewnątrz.
• Otwieraj drzwi na chwilę co 1–2 dni, żeby wymienić powietrze.

Piwnica, garaż, chłodne pomieszczenie

Sprawdza się tylko tam, gdzie przez całą zimę jest 4–6°C. W praktyce to rzadkie: przy mrozie temperatura spada, przy odwilży rośnie. Jeśli wybierasz to rozwiązanie, postaw pudełko przy wewnętrznej ścianie, nad podłogą, zabezpiecz je siatką przed gryzoniami i sprawdzaj termometr codziennie.

Ogród

W polskim klimacie nie polecamy zimowania żółwia greckiego w gruncie. Ziemia przemarza głębiej niż w jego ojczyźnie, a długie, mokre zimy sprzyjają chorobom.

Pudełko do zimowania

Żółw zimuje w pudełku, w którym może się zakopać. Przygotuj je tak:

• Pudełko – plastikowe lub drewniane, z otworami wentylacyjnymi, na tyle duże, żeby żółw mógł się obrócić.
• Podłoże – warstwa co najmniej dwa razy wyższa niż pancerz. Sprawdza się ziemia bez nawozów zmieszana z piaskiem albo gotowe podłoże dla żółwia lądowego HABISTAT.
• Okrycie – na wierzch suche liście buka lub dębu albo mech torfowiec, który dobrze trzyma wilgoć.
• Wilgotność – podłoże ma być lekko wilgotne, jak ziemia w lesie. W suchym żółw się odwodni, w mokrym grożą mu choroby skóry i pancerza.
• Termometr z sondą – pokazuje temperaturę przy żółwiu, a nie w pomieszczeniu, np. termometr elektroniczny z sondą 2 m albo termometr elektroniczny TE89. Wilgotność powietrza sprawdzisz termometrem z higrometrem HOBBY.

Każdy żółw zimuje w osobnym pudełku. Łatwiej wtedy kontrolować wagę i szybko zauważyć, że któryś się obudził.

Temperatura i czas zimowania

Dłuższe zimowanie nie jest lepsze. Żółw, który śpi za długo, budzi się wyczerpany i odwodniony. Datę wybudzenia zapisz w kalendarzu już w dniu, w którym wkładasz żółwia do pudełka.

Kontrola w czasie zimowania

Zimujący żółw nie potrzebuje jedzenia ani światła, ale potrzebuje nadzoru:

• Codziennie sprawdź temperaturę. Najlepiej termometrem, który zapamiętuje wartość najniższą i najwyższą.
• Raz w tygodniu wyjmij żółwia, zważ go na wadze kuchennej i od razu odłóż. Zapisz wynik.
• Przy okazji ważenia obejrzyj oczy, nozdrza i skórę oraz sprawdź, czy podłoże nie wyschło i nie jest mokre od moczu.

Krótkie wyjęcie nie budzi żółwia. Normalny ubytek masy to ok. 1% na miesiąc. Żółw ważący 800 g może więc przez trzy miesiące stracić ok. 25 g.

Kiedy przerwać zimowanie?

• żółw stracił łącznie ok. 10% masy albo chudnie wyraźnie szybciej niż 1% na miesiąc,
• oddał mocz – podłoże jest mokre. Pusty pęcherz oznacza, że żółw stracił zapas wody,
• obudził się i chodzi po pudełku,
• ma wydzielinę z nosa, opuchnięte oczy albo zmiany na skórze lub pancerzu,
• temperatura wymknęła się spod kontroli i nie możesz jej szybko przywrócić.

W każdym z tych przypadków wybudź żółwia tak, jak opisujemy niżej, i nie zimuj go ponownie w tym sezonie. Przy objawach choroby idź do lekarza.

Wybudzanie po zimie

Wybudzanie zajmuje kilka dni. Zrób to w tej kolejności:

• Dzień 1. Wyjmij pudełko z lodówki i postaw na dobę w chłodnym pokoju, w ok. 15–18°C.
• Dzień 2. Przenieś żółwia do terrarium i włącz lampy. Wykąp go przez 15–20 minut w letniej wodzie, ok. 25–28°C. Większość żółwi od razu pije.
• Kolejne dni. Kąp żółwia codziennie przez pierwszy tydzień. Pełne oświetlenie i 32–35°C pod lampą.
• Pierwszy pokarm. Podaj świeże liście i zioła, gdy tylko żółw się rozrusza. Zwykle zaczyna jeść po 2–5 dniach.

Po zimie żółw potrzebuje mocnego światła i UVB bardziej niż kiedykolwiek. Jeśli Twoja lampa UVB ma ponad rok, wymień ją przed wybudzeniem. Sprawdzają się żarówki, które jednocześnie grzeją i emitują UVB, np. Solar Glo UV D3 125 W EXO TERRA albo UV D3 Basking 100 W ARCADIA. Więcej modeli jest w dziale Żarówki 3w1 UVB, UVA, grzewcze.

Czym karmić żółwia po zimowaniu?

W lutym i marcu trudno o świeże chwasty, a to one są podstawą diety. Do czasu, aż pojawią się mniszek i babka, pomogą suszone zioła i kwiaty, np. trawa i zioła łąkowe TRIXIE i mix kwiatów TRIXIE, lekko zwilżone wodą. Dobrym uzupełnieniem jest Grassland Grazer REPASHY. Pokarm posypuj wapniem z witaminami, np. SuperVeggie REPASHY, a w terrarium połóż sepię. Sałaty i owoców nie podawaj także teraz.

Kiedy iść do lekarza?

• żółw nie pije i nie oddaje moczu w ciągu 2–3 dni od wybudzenia,
• nie zaczyna jeść w ciągu tygodnia,
• ma zamknięte, opuchnięte lub mętne oczy,
• ma wydzielinę z nosa albo oddycha z otwartym pyskiem,
• jest apatyczny mimo ciepła i światła.

Żółw po zimie ma mało rezerw. Nie czekaj, aż problem sam minie.

Najczęstsze błędy

• Zimowanie z pełnymi jelitami. Brak głodówki albo głodówka w chłodzie, gdy żółw już nie trawi.
• Zimowanie w temperaturze pokojowej. Żółw w kartonie pod szafą nie śpi, tylko powoli głoduje.
• Brak termometru przy żółwiu. Temperatura w piwnicy i w pudełku to dwie różne rzeczy.
• Suche podłoże. Żółw traci wodę szybciej niż tłuszcz.
• Brak ważenia. Chudnącego żółwia nie da się rozpoznać na oko.
• Za długie zimowanie. Pięć miesięcy, jak w naturze, to dla żółwia z hodowli za dużo.
• Zimowanie chorego żółwia. W chłodzie odporność praktycznie nie działa.
• Gwałtowne wybudzanie. Żółw wyjęty z lodówki prosto pod lampę przeżywa szok.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Bezpieczne zimowanie żółwia greckiego opiera się na kilku zasadach: zimują tylko zdrowe żółwie, zawsze po głodówce, w stałej temperaturze 4–6°C, w lekko wilgotnym podłożu i pod cotygodniową kontrolą wagi. Dorosły żółw śpi 8–12 tygodni, a potem przez kilka dni stopniowo wraca do ciepła, światła i jedzenia.

Potrzebne rzeczy znajdziesz w działach Przyrządy pomiarowe, Torf, ziemia, substraty, Pokarmy dla żółwi, Oświetlenie UVB i Terrarium dla żółwia.