Agama brodata jest wszystkożerna: w młodości je głównie owady, a z wiekiem coraz więcej roślin. Źle dobrana dieta to jedna z najczęstszych przyczyn chorób agam w niewoli – od otyłości i stłuszczenia wątroby po chorobę metaboliczną kości. W tym poradniku wyjaśniamy, ile owadów i zieleniny podawać na każdym etapie życia, które rośliny są bezpieczne i jak suplementować wapń oraz witaminy.
Co je agama brodata w naturze?
Agamy brodate żyją w suchych lasach i półpustyniach Australii. Zjadają tam wszystko, co uda im się złapać lub znaleźć: owady, pająki, ślimaki, małe jaszczurki, a także liście, kwiaty i owoce. Młode, szybko rosnące agamy potrzebują dużo białka, więc polują przede wszystkim na owady. Dorosłe zjadają coraz więcej roślin.
W terrarium musimy odtworzyć tę zmianę diety. Dorosła agama karmiona głównie owadami szybko tyje, a otyłość skraca jej życie. Z kolei młoda agama karmiona samą sałatą nie urośnie prawidłowo.
Proporcje owadów i roślin w zależności od wieku
| Wiek | Owady | Rośliny | Jak często |
|---|---|---|---|
| Młode (0–3 miesiące) | ok. 70–80% diety | ok. 20–30% diety | owady 1–3 razy dziennie, zielenina codziennie |
| Podrostki (3–12 miesięcy) | ok. 50–60% diety | ok. 40–50% diety | owady raz dziennie, zielenina codziennie |
| Dorosłe (od ok. 12–18 miesięcy) | ok. 20–30% diety | ok. 70–80% diety | owady 2–3 razy w tygodniu, zielenina codziennie lub co drugi dzień |
Proporcje są orientacyjne. Obserwuj sylwetkę agamy: u zdrowego, dorosłego osobnika u nasady ogona widać lekkie zaokrąglenia, ale brzuch nie powinien być mocno rozdęty, a ciało nie powinno „rozlewać się” na boki. Ciężarne samice potrzebują więcej owadów i wapnia.
Ile owadów na jedno karmienie?
Najprościej podawać młodej agamie tyle owadów, ile zje w ciągu 10–15 minut. Dorosłej wystarczy kilka większych owadów, np. 3–5 szarańczy lub karaczanów, 2–3 razy w tygodniu. Niezjedzone owady usuwaj z terrarium – świerszcze potrafią podgryzać śpiącą agamę.
Jakie owady dla agamy brodatej?
Podstawą diety powinny być owady o dobrej proporcji białka i tłuszczu, wcześniej dobrze odżywione. Wielkość owada nie powinna przekraczać odstępu między oczami agamy – zbyt duże kęsy mogą powodować zatkanie przewodu pokarmowego, a u młodych nawet niedowład tylnych łap.
| Owad | Jak podawać |
|---|---|
| Świerszcze (kubańskie, bananowe) | podstawa diety, dla każdego wieku |
| Karaczany (argentyńskie, turkmeńskie) | podstawa diety, dużo białka, mało chitynu |
| Szarańcza | świetna dla podrostków i dorosłych |
| Larwy muchy (np. czarnej muchy) | dużo wapnia, dobre jako uzupełnienie |
| Larwy mącznika i drewnojada | tłuste – tylko jako przysmak, kilka razy w miesiącu |
| Woskowiaki | bardzo tłuste – sporadycznie |
Owady przed podaniem karm przez co najmniej dobę wartościowym pokarmem, np. SuperLoad REPASHY, oraz świeżymi warzywami. To tzw. gut loading – agama zjada wtedy nie tylko owada, ale także to, co jest w jego przewodzie pokarmowym. Więcej o hodowli i porównaniu owadów piszemy w poradniku Owady karmowe.
Suszone owady, np. suszone mączniki TRIXIE lub mix pokarmowy dla agamy TRIXIE, mogą być urozmaiceniem i rozwiązaniem awaryjnym, ale nie zastąpią żywych owadów. Agama chętniej poluje na ruchliwe ofiary, a polowanie jest dla niej ważną formą aktywności.
Nigdy nie podawaj owadów złapanych na dworze. Mogą zawierać pestycydy i pasożyty, a niektóre, np. świetliki, są dla gadów trujące.
Jakie warzywa i rośliny dla agamy?
Roślinna część diety powinna składać się głównie z ciemnozielonych liści. Sałatkę kroi się na małe kawałki, miesza i podaje rano, w płaskiej misce, np. misce XL REPTI PLANET. Lekko zwilżona zielenina dodatkowo nawadnia agamę.
| Jak często | Rośliny |
|---|---|
| Codziennie (podstawa) | mniszek lekarski (liście i kwiaty), cykoria i endywia, rukola, liście rzodkiewki, babka, koniczyna, liście rzepy i gorczycy, kiełki grochu |
| Kilka razy w tygodniu | jarmuż, liście kapusty pekińskiej, kwiaty i liście hibiskusa, nasturcja, roszponka |
| Jako dodatek | tarta dynia, cukinia, papryka, marchew, kabaczek, fasolka szparagowa, opuncja |
| Rzadko (przysmak) | owoce: jagody, borówki, mango, papaja, figa, jabłko – najwyżej raz na kilka tygodni |
Mniszek, babkę i koniczynę możesz zbierać latem z czystych miejsc, z dala od dróg i pól opryskiwanych chemią. Zimą pomocne są gotowe mieszanki suszonych roślin, np. mix kwiatów TRIXIE, które możesz dosypywać do sałatki, oraz roślinne karmy w żelu, np. Veggie Burger REPASHY.
Czego nie podawać agamie brodatej?
- awokado, cebuli, czosnku, rabarbaru i grzybów – są toksyczne,
- szpinaku, botwiny i szczawiu w dużych ilościach – zawierają szczawiany, które wiążą wapń,
- sałaty lodowej – to głównie woda, prawie bez wartości odżywczych,
- owoców cytrusowych – są zbyt kwaśne,
- dzikich owadów, zwłaszcza świetlików,
- pokarmu z ludzkiego stołu – pieczywa, nabiału, mięsa, słodyczy,
- karmy dla psów i kotów – zawiera za dużo białka i tłuszczu.
Suplementacja – wapń i witaminy
Agama potrzebuje dużo wapnia, a większość owadów karmowych i warzyw ma go za mało w stosunku do fosforu. Bez suplementacji – nawet przy dobrej lampie UVB – rośnie ryzyko choroby metabolicznej kości. Jej objawy opisaliśmy w poradniku MBD u gadów.
| Wiek | Wapń | Multiwitamina |
|---|---|---|
| Młode i podrostki | przy każdym karmieniu owadami | 1–2 razy w tygodniu |
| Dorosłe | przy każdym karmieniu owadami, lekko na sałatkę | raz w tygodniu |
| Ciężarne samice | przy każdym karmieniu | 1–2 razy w tygodniu |
Przykładowe preparaty:
- Calcium Plus REPASHY – wapń z witaminami i D3 w jednym, wygodny do oprószania owadów,
- SuperCal NoD REPASHY – czysty wapń bez D3, dla agam pod mocną lampą UVB,
- SuperVeggie REPASHY – wapń z witaminami do posypywania sałatki dla roślinożernych gadów.
Owady najlepiej oprószać w woreczku lub pojemniku z odrobiną proszku, tuż przed podaniem. Pamiętaj, że suplementy nie zastąpią lampy UVB – agama potrzebuje mocnej świetlówki, np. Mega Ray T5 UVB 12%. Więcej w poradnikach Lampa UVB do terrarium i Pokarmy i suplementy dla gadów.
Woda i nawadnianie
Agama powinna mieć stały dostęp do świeżej wody w płytkiej misce, np. dużej miseczce EXO TERRA. Wiele agam pije niechętnie z miski i większość wody czerpie z pokarmu, dlatego warto zwilżać sałatkę. Niektóre agamy chętnie zlizują krople, gdy lekko zrosisz dekoracje. Kąpiele w letniej wodzie mogą pomóc przy wylince i zaparciach, ale nie są konieczne codziennie.
Przykładowy plan karmienia dorosłej agamy
| Dzień | Rano | Uwagi |
|---|---|---|
| Poniedziałek | sałatka + 3–5 owadów z wapniem | multiwitamina |
| Wtorek | sałatka | – |
| Środa | sałatka + 3–5 owadów z wapniem | – |
| Czwartek | sałatka | – |
| Piątek | sałatka + 3–5 owadów z wapniem | – |
| Sobota | sałatka z dodatkiem warzyw | czasem kawałek owocu |
| Niedziela | dzień bez karmienia lub sama zielenina | – |
Karm agamę rano lub przed południem, gdy terrarium jest już nagrzane – do trawienia potrzebuje ciepła. Nie karm jej tuż przed zgaszeniem światła.
Agama nie je – co robić?
Odmowa jedzenia nie zawsze oznacza chorobę. Najczęstsze przyczyny to:
- za niska temperatura w miejscu wygrzewania (powinno być ok. 40–45°C na powierzchni),
- zbliżająca się wylinka,
- okres spoczynku zimowego (brumacja) – jesienią i zimą agama może kilka tygodni prawie nie jeść i dużo spać,
- stres – nowe terrarium, zmiana miejsca, obecność innych zwierząt,
- stara lampa UVB lub zbyt krótki dzień świetlny.
Jeśli agama traci masę, ma zapadnięte oczy, jest osowiała lub nie wypróżnia się dłużej niż tydzień, skonsultuj się z weterynarzem specjalizującym się w gadach. O warunkach w terrarium piszemy w poradniku Terrarium dla agamy brodatej.
Najczęściej zadawane pytania
Jak często karmić agamę brodatą?
Młode agamy – owady 1–3 razy dziennie i zielenina codziennie. Dorosłe – zielenina codziennie lub co drugi dzień, a owady 2–3 razy w tygodniu.
Czy agama może jeść tylko warzywa?
Dorosła agama je głównie rośliny, ale owady powinny stanowić ok. 20–30% diety. Młoda agama na samych roślinach nie urośnie prawidłowo.
Jakie owoce może jeść agama brodata?
Jagody, borówki, mango, papaję, figę czy jabłko – ale tylko jako przysmak, w małej ilości, najwyżej raz na kilka tygodni. Owoce mają dużo cukru.
Czy agama może jeść sałatę?
Sałata lodowa i masłowa mają niewiele wartości odżywczych. Lepsze są cykoria, endywia, rukola, mniszek i liście rzodkiewki.
Czy agama może jeść mączniki?
Tak, ale tylko jako przysmak, kilka razy w miesiącu. Mączniki i drewnojady są tłuste i mają twardy pancerzyk, więc nie powinny być podstawą diety.
Czy muszę suplementować wapń, jeśli mam lampę UVB?
Tak. Lampa UVB pozwala wytworzyć witaminę D3, ale sam wapń musi pochodzić z pożywienia. Owady i warzywa mają go za mało, dlatego oprószanie jest konieczne.
Podsumowanie
Dieta agamy brodatej zmienia się z wiekiem: młode jedzą głównie owady, dorosłe – głównie rośliny. Podstawą części roślinnej są ciemnozielone liście, owoce to tylko przysmak, a owady trzeba wcześniej dobrze odżywić i oprószyć wapniem. Do tego mocna lampa UVB, ciepłe miejsce wygrzewania i dostęp do wody – i agama ma wszystko, czego potrzebuje do zdrowego, długiego życia.
Pokarmy i suplementy znajdziesz w działach Dla agamy brodatej i Pokarmy REPASHY.
