Terrarium zimą i awaria prądu – jak utrzymać ciepło dla gada?

Zima to dla gadów w domu najtrudniejszy okres. Mieszkanie jest chłodniejsze, kaloryfery wysuszają powietrze, a wichura albo awaria sieci potrafią na kilka godzin wyłączyć całe ogrzewanie terrarium. Do tego dochodzi transport – zwierzę kupione zimą trzeba jakoś bezpiecznie przywieźć do domu. W tym poradniku podpowiadamy, jak przygotować się na zimę, co robić, gdy zabraknie prądu, i jak przewieźć gada w mróz.

Dlaczego zima jest trudna dla gadów w terrarium?

Gady nie wytwarzają ciepła same. Temperaturę ciała biorą z otoczenia, więc każdy spadek temperatury w mieszkaniu od razu odczuwają. Zimą nakłada się kilka problemów:

• Chłodniejsze mieszkanie. W nocy temperatura w pokoju często spada do 17–19°C, a przy oknie jeszcze niżej. Ogrzewanie terrarium pracuje wtedy na granicy możliwości.
• Przeciągi. Terrarium stojące przy oknie albo drzwiach balkonowych traci ciepło przy każdym wietrzeniu.
• Suche powietrze. Kaloryfery obniżają wilgotność w mieszkaniu, a razem z nią wilgotność w terrarium. Cierpią na tym zwłaszcza gatunki tropikalne – więcej w poradniku Wilgotność w terrarium.
• Awarie prądu. Wichury, oblodzenie linii i przeciążenia sieci sprawiają, że zimą przerwy w dostawie prądu zdarzają się częściej.
• Transport. Zwierzę kupione na giełdzie albo u hodowcy trzeba przewieźć w mrozie.

Jak długo gad wytrzyma bez ogrzewania?

To pierwsze pytanie, jakie zadaje sobie opiekun, gdy gaśnie światło. Odpowiedź uspokaja: zdrowy, dorosły gad zwykle bez szkody znosi kilka, a nawet kilkanaście godzin w temperaturze pokojowej, czyli ok. 18–22°C. W naturze wiele gatunków przeżywa chłodne noce i pochmurne dni. Problemem jest długi chłód – kiedy temperatura spada poniżej ok. 15°C i utrzymuje się tak przez wiele godzin.

Najważniejsza zasada: obserwuj temperaturę, a nie zegarek. Do tego potrzebny jest termometr, który działa bez prądu z gniazdka – np. termometr elektroniczny z sondą albo termometr z higrometrem HOBBY.

Zanim przyjdzie awaria – przygotuj się

Kilka rzeczy warto mieć w domu przed zimą. Większość z nich przyda się też przy zwykłym przewożeniu zwierząt.

Wygodne pojemniki do przenoszenia zwierząt to np. faunabox 27 × 18,8 × 12 cm, większy faunabox 33 × 22 × 15 cm albo faunarium EXO TERRA. Mają otwory wentylacyjne i mieszczą się w typowym pudełku styropianowym.

Zasilanie awaryjne – co ma sens?

Zasilacz awaryjny (UPS) albo przenośna powerstacja nie utrzymają całego terrarium przez noc, ale mogą wystarczyć, by podtrzymać najsłabsze źródło ciepła. Liczy się moc urządzenia: mata grzewcza o mocy kilkunastu watów, np. mata grzewcza z regulacją 5–45 W REPTI GOOD, wyczerpie akumulator kilka razy wolniej niż promiennik 100 W. Przed zakupem sprawdź pojemność akumulatora w watogodzinach (Wh) i podziel ją przez moc maty – wynik da przybliżony czas pracy w godzinach.

Agregat prądotwórczy to rozwiązanie dla większych hodowli. Pamiętaj, że agregat zawsze stoi na zewnątrz budynku, nigdy w garażu, piwnicy ani na balkonie przy otwartym oknie – spaliny zawierają czad.

Co robić, gdy zabraknie prądu?

Działaj spokojnie i po kolei:

• 1. Sprawdź temperaturę. Zanotuj, ile stopni jest w terrarium i w pokoju. Kontroluj ją co godzinę.
• 2. Zatrzymaj ciepło w terrarium. Zamknij drzwi do pokoju i nie wietrz. Okryj terrarium kocem albo śpiworem, a przy szklanych ścianach przyłóż płyty styropianowe. Zostaw odsłonięty fragment siatki – zwierzę potrzebuje powietrza.
• 3. Dodaj ciepło. Owinięty ręcznikiem termofor albo butelkę z ciepłą (nie wrzącą) wodą połóż w terrarium, w miejscu, do którego zwierzę może podejść, ale nie musi. Wymieniaj wodę, gdy ostygnie.
• 4. Małe zwierzęta przenieś do „ciepłej skrzynki”. Gekona, młodego węża czy ptasznika przełóż do faunarium, a faunarium wstaw do pudełka styropianowego razem z wkładem grzewczym. Szczegóły opisujemy niżej.
• 5. Nie karm. Zimny gad nie trawi. Pokarm zalegający w przewodzie pokarmowym może zacząć gnić. Wróć do karmienia, gdy temperatura będzie właściwa przez co najmniej dobę.
• 6. Nie zraszaj obficie. Mokre i zimne to złe połączenie – sprzyja infekcjom dróg oddechowych.

Czego nie robić?

• Nie ogrzewaj mieszkania kuchenką gazową ani piekarnikiem. Nie używaj w zamkniętym pokoju piecyków na gaz czy olej bez wentylacji – grozi to zatruciem czadem ludzi i zwierząt. Jeśli masz w domu urządzenia spalające gaz, zamontuj czujnik czadu.
• Nie stawiaj świec ani grzejników z otwartym ogniem przy terrarium.
• Nie kładź gorącego termoforu ani wkładu grzewczego bezpośrednio pod zwierzęciem. Gady nie wyczuwają dobrze przegrzania i łatwo się parzą.
• Nie wkładaj zwierzęcia na długo pod ubranie. Ciepło ciała to ostateczność – stresuje zwierzę.

„Ciepła skrzynka”, czyli pudełko styropianowe z heat packiem

To najskuteczniejszy sposób na ogrzanie małych zwierząt bez prądu i jednocześnie podstawowe wyposażenie do transportu zimą. Potrzebujesz pudełka styropianowego z pokrywą (np. po lodach lub lekach), faunarium albo pojemnika z otworami oraz wkładu grzewczego.

• Wkład grzewczy (heat pack) aktywuje się po otwarciu opakowania. Zaczyna grzać dopiero po kilkunastu minutach, więc otwórz go wcześniej.
• Przyklej wkład do wewnętrznej strony pokrywy albo ściany pudełka. Nigdy nie kładź go w pojemniku ze zwierzęciem.
• Wkład potrzebuje tlenu. Nie zamykaj go szczelnie w woreczku i nie zaklejaj otworów w pudełku na głucho.
• Między wkładem a faunarium zostaw kilka centymetrów albo warstwę papieru lub ręcznika.
• W pudełku włóż termometr z sondą i kontroluj temperaturę. Celem jest ok. 22–26°C, a nie upał.

Jak to działa w praktyce? W naszym teście wkładu Aqua Pack – Heat Pack temperatura w zamkniętym pudełku styropianowym była średnio o 5–10°C wyższa niż na zewnątrz. Producent podaje, że wkład grzeje do 40 godzin i może osiągnąć nawet 65°C, dlatego bezpośredni kontakt ze zwierzęciem jest wykluczony. Pamiętaj też, że wkład tylko podnosi temperaturę – w bardzo zimnym miejscu w pudełku nadal będzie chłodno.

Po powrocie prądu – sprawdź sprzęt

• Termostat. Niektóre termostaty po zaniku zasilania wracają do ustawień fabrycznych. Sprawdź zadaną temperaturę i tryb dzień/noc.
• Wyłącznik czasowy. Mechaniczne i część elektronicznych timerów po awarii pokazują złą godzinę. Ustaw zegar od nowa, np. w wyłączniku Timer Pro HOBBY.
• Żarówki. Skok napięcia po przywróceniu zasilania potrafi przepalić żarówkę albo uszkodzić statecznik. Sprawdź, czy wszystkie lampy działają.
• Temperatura. Zmierz ją w miejscu wygrzewania i po chłodnej stronie po godzinie od włączenia ogrzewania.
• Zwierzę. Obserwuj je przez kilka dni. Świszczący oddech, bąbelki w nozdrzach albo ospałość to sygnał, żeby iść do lekarza weterynarii.

Elektronikę terrarium warto podłączyć przez listwę z ochroną przepięciową. Kosztuje niewiele, a chroni termostaty i stateczniki.

Chłodne mieszkanie – ogrzewanie terrarium w nocy

Większość gadów potrzebuje w nocy spadku temperatury, ale bez przesady. Gdy w pokoju robi się chłodniej niż ok. 18–20°C, a hodujesz gatunek tropikalny, potrzebne jest nocne ogrzewanie. W nocy nie może świecić białe światło, więc wybierz źródło ciepła, które nie świeci:

• Promiennik ceramiczny, np. promiennik ceramiczny REPTI GOOD albo promiennik ciepła 60 W Mega Ray. Montuj go w osłonie, np. w lampie DOME z siatką ochronną.
• Mata grzewcza, np. mata grzewcza 5–45 W REPTI GOOD. Przyklej ją z boku lub pod dnem, na zewnątrz zbiornika.
• Kabel grzewczy, np. kabel grzewczy 15–50 W EXO TERRA – do większych terrariów i regałów hodowlanych.

Każde ogrzewanie musi być podłączone do termostatu. Prosty termostat RG-TE16 REPTI GOOD wystarczy do maty i kabla. Wygodniejszy jest termostat EXO TERRA z trybem dzień/noc – sam obniża temperaturę na noc i płynnie ściemnia promiennik. Więcej przeczytasz w poradnikach Ogrzewanie terrarium i Termostat do terrarium.

Jak ograniczyć straty ciepła zimą?

• Odsuń terrarium od okna, drzwi balkonowych i zewnętrznej ściany.
• Okryj tył i boki szklanego terrarium tłem albo płytą styropianową. To prosta izolacja, a zwierzę czuje się bezpieczniej.
• Na noc częściowo przykryj siatkę w pokrywie, ale nigdy całą.
• Nie stawiaj terrarium bezpośrednio przy kaloryferze. Temperatura w środku zacznie się wahać, a powietrze wyschnie.

Transport gada zimą

Zimą zwierzę kupuje się tak samo jak latem – trzeba tylko lepiej zaplanować drogę do domu. Na co zwrócić uwagę, wybierając sprzedawcę, piszemy w poradniku Gdzie kupić zwierzę do terrarium?

• Odbierz zwierzę osobiście. Regulaminy większości firm kurierskich nie dopuszczają przesyłania żywych zwierząt, a paczka może spędzić noc w zimnym magazynie.
• Przygotuj „ciepłą skrzynkę”. Faunarium w pudełku styropianowym, wkład grzewczy przyklejony do pokrywy, termometr w środku.
• Nagrzej samochód. Wsiadaj do ciepłego auta i nie zostawiaj w nim zwierzęcia ani na chwilę. Zimą samochód wychładza się w kilkanaście minut.
• Nie przechodź z pudełkiem po mrozie dłużej, niż musisz. Między domem, samochodem i giełdą noś je zamknięte.
• Węża przewoź w woreczku z tkaniny, umieszczonym w pudełku. Ptasznika – w małym pojemniku z odrobiną papieru, żeby się nie obijał.
• Po przyjeździe nie karm od razu. Daj zwierzęciu kilka dni spokoju w nagrzanym terrarium.

Awaria prądu a zimowanie żółwia

Chłodny okres nie jest dla żółwia lądowego zimowaniem. Prawdziwa hibernacja wymaga przygotowania: kilkutygodniowej głodówki, stopniowego obniżania temperatury i stabilnych 4–6°C. Żółw, który ma w przewodzie pokarmowym pokarm, nie może zostać nagle wychłodzony. Jeśli planujesz zimowanie, przeczytaj poradnik Zimowanie żółwia greckiego.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Krótka awaria prądu rzadko szkodzi zdrowemu gadowi. Kluczowe jest zatrzymanie ciepła, kontrola temperatury i ochrona najwrażliwszych zwierząt. Przed zimą przygotuj termometr na baterie, pudełko styropianowe, faunarium i wkłady grzewcze. Ogrzewanie nocne podłącz do termostatu, odsuń terrarium od okna, a zwierzęta kupione zimą przewoź w „ciepłej skrzynce”.

Sprzęt znajdziesz w działach Ogrzewanie, Termostaty i wyłączniki czasowe, Przyrządy pomiarowe i Faunaria.