Samica złożyła jaja – i co teraz? Od tego, jak je przeniesiesz, w czym je ułożysz i w jakiej temperaturze będą leżały, zależy, czy wyklują się zdrowe młode. U wielu gatunków temperatura decyduje nawet o płci. W tym poradniku wyjaśniamy, jak krok po kroku przeprowadzić inkubację jaj gadów: od wyboru inkubatora i wermikulitu po pierwsze dni po wylęgu.

Zanim zaczniesz: kuweta do składania i zapłodnione jaja

Samica przed złożeniem jaj szuka miejsca z wilgotnym podłożem, w którym może kopać. Jeśli go nie znajdzie, może przetrzymywać jaja, co bywa groźne dla zdrowia. Dlatego ciężarnej samicy podstaw do terrarium kuwetę do składania jaj – np. mały faunabox z otworem w pokrywie, wypełniony wilgotnym wermikulitem lub mchem Sphagnum. Gekony i agamy chętnie składają jaja właśnie w takiej kryjówce.

Pamiętaj, że wiele samic – np. gekon lamparci czy agama brodata – składa jaja także bez kontaktu z samcem. Takie jaja są niezapłodnione i nic się z nich nie wykluje. Zwykle są żółtawe, miękkie, szybko się zapadają i pleśnieją. Jaja zapłodnione są białe, jędrne, a po kilku dniach przy podświetleniu latarką widać w nich czerwone naczynia krwionośne.

Co jest potrzebne do inkubacji?

Inkubator do jaj gadów Egg-o-Bator Lucky Reptile
Inkubator Egg-o-Bator Lucky Reptile
Wermikulit HOBBY Ø 0–4 mm do inkubacji jaj gadów
Wermikulit HOBBY Ø 0–4 mm
Termometr elektroniczny z sondą TE89 do inkubatora
Termometr z sondą TE89

Inkubator – gotowy czy domowy?

Gotowy inkubator to najprostsze rozwiązanie. Egg-o-Bator Lucky Reptile ma trzy ustawienia temperatury – 26, 29 i 32°C – które pokrywają potrzeby większości popularnych gatunków, pobiera tylko 5 W, a do komory o pojemności 4 l zmieści się pudełko z kilkoma lęgami gekonów, agam czy węży. Izolowana obudowa ogranicza wahania temperatury.

Domowy inkubator można zbudować z pudła styropianowego lub starej lodówki turystycznej. Potrzebujesz do tego:

Każdy inkubator – gotowy i domowy – uruchom 2–3 dni przed złożeniem jaj i sprawdź, czy trzyma temperaturę. Postaw go w pomieszczeniu o w miarę stałej temperaturze, z dala od okna i kaloryfera. Więcej o termostatach przeczytasz w poradniku Termostat do terrarium.

Wermikulit – jaki wybrać i jak przygotować?

Wermikulit to mineralne, sterylne podłoże, które chłonie wodę i powoli oddaje ją do powietrza. Dzięki temu wokół jaj panuje stała wilgotność. Nie gnije i nie pleśnieje, a jaja łatwo w nim ułożyć.

Wermikulit Do jakich jaj
drobny Ø 0–4 mm HOBBY małe jaja o miękkiej, pergaminowej skorupce – gekony, węże, agamy, kameleony
gruby Ø 3–6 mm HOBBY duże jaja o twardej skorupce – żółwie; grube ziarno ma więcej powietrza i poprawia wymianę gazową

Wermikulit wymieszaj z wodą w proporcji ok. 1:1 wagowo – np. 100 g wermikulitu i 100 ml wody. Po ściśnięciu w dłoni nie powinna z niego kapać woda. Za mokre podłoże może spowodować pęknięcie lub zagniwanie jaj, a za suche – ich zapadanie się. Pojemnik wypełnij warstwą 3–5 cm.

Jak przenieść jaja do inkubatora?

  • Przenieś jaja w ciągu 24 godzin od złożenia. Później zarodek przyczepia się do górnej ścianki jaja i obrócenie go może go zabić.
  • Zanim podniesiesz jajo, zaznacz miękkim ołówkiem jego górę – i w takiej pozycji ułóż je w inkubatorze.
  • Jeśli jaja są sklejone ze sobą, nie rozdzielaj ich na siłę – przenieś je razem.
  • W wermikulicie zrób palcem płytkie dołki i zakop jaja mniej więcej do połowy, w odstępach ok. 1 cm.
  • Pojemnik przykryj pokrywką z 2–4 małymi otworami. Jeśli pokrywka jest szczelna, uchylaj ją raz w tygodniu, żeby wymienić powietrze.
  • Uważaj, żeby woda skraplająca się na pokrywce nie kapała na jaja.

Temperatura i czas inkubacji – tabela

Temperatura inkubacji zależy od gatunku. Ważniejsza od jednego idealnego wyniku jest jej stabilność – wahania o kilka stopni mogą spowolnić rozwój lub doprowadzić do wad rozwojowych. Im cieplej, tym krótsza inkubacja; zbyt wysoka temperatura jest jednak groźniejsza niż nieco zbyt niska.

Gatunek Temperatura Czas inkubacji Uwagi
Gekon lamparci 26–32°C ok. 5–12 tygodni temperatura decyduje o płci
Gekon orzęsiony 22–26°C ok. 60–120 dni nie przegrzewaj – powyżej 28°C rośnie śmiertelność
Gekon gargulec 22–26°C ok. 60–100 dni wystarcza temperatura pokojowa
Agama brodata 28–30°C ok. 55–75 dni powyżej ok. 32°C część samców rozwija się jako samice
Wąż zbożowy 27–29°C ok. 55–65 dni płeć nie zależy od temperatury
Pyton królewski 31–32°C ok. 55–60 dni bardzo wrażliwy na spadki temperatury
Żółwie lądowe (Testudo) 30–32°C ok. 60–90 dni chłodniej więcej samców, cieplej więcej samic

Podane wartości są orientacyjne – czas inkubacji zależy też od wilgotności i konkretnej samicy.

Temperatura a płeć młodych

U wielu jaszczurek i żółwi płeć młodych nie zależy od genów, tylko od temperatury inkubacji. U gekona lamparciego przy ok. 26–28°C wykluwają się głównie samice, a przy ok. 31–32°C głównie samce. U żółwi lądowych jest odwrotnie – w chłodniejszych jajach rozwijają się samce, a w cieplejszych samice. U węży, np. węża zbożowego czy pytona królewskiego, płeć zależy od genów, a nie od temperatury.

Kontrola jaj w trakcie inkubacji

Raz w tygodniu otwórz pojemnik i obejrzyj jaja. Na co zwrócić uwagę?

Co widzisz Co to oznacza i co zrobić
Jaja zapadają się, marszczą zwykle za sucho – zrosz wermikulit przy ściance pojemnika, nie bezpośrednio na jaja
Jaja pęcznieją, pękają, są śliskie za mokro – podłóż suchy wermikulit lub uchyl pokrywkę
Jajo żółknie, pleśnieje, śmierdzi jajo obumarło lub było niezapłodnione – usuń je, żeby pleśń nie przeszła na inne
Jaja zapadają się w ostatnich dniach normalne – to znak, że młode niedługo się wyklują

Wygodny sposób na kontrolę wilgotności to ważenie pojemnika. Zważ go od razu po przygotowaniu, a potem co tydzień uzupełniaj wodę do początkowej wagi. Zdrowe jajo możesz podświetlić latarką w zaciemnionym pokoju – po kilku dniach zobaczysz w nim naczynia krwionośne, a później cień zarodka. Rób to krótko i nie obracaj jaja.

Wylęg i pierwsze dni młodych

Młode przecina skorupkę specjalnym zębem jajowym. Po nacięciu jaja może w nim spokojnie siedzieć nawet dobę i wchłaniać resztę żółtka. Nie pomagaj mu i nie rozcinaj jaja – przedwczesne wyciągnięcie młodego może je zabić.

  • Po wykluciu przenieś młode do osobnego pojemnika, np. faunaboxu 33 × 22 × 15 cm, wyłożonego ręcznikiem papierowym.
  • Zapewnij kryjówkę, płytką miseczkę z wodą i odpowiednią temperaturę.
  • Nie karm młodych od razu – gekony lamparcie zaczynają jeść zwykle po pierwszej wylince, po 3–4 dniach, a młode węże po pierwszej wylince, zwykle po ok. 1–2 tygodniach.
  • Każde młode obserwuj osobno – łatwiej zauważysz, czy je i rośnie.

Przed rozmnażaniem gatunków objętych przepisami CITES, np. pytona królewskiego, sprawdź, jakie dokumenty będą potrzebne do sprzedaży lub przekazania młodych.

Najczęstsze błędy przy inkubacji

  • obracanie jaj przy przenoszeniu,
  • inkubacja bez termostatu albo z żarówką jako źródłem ciepła,
  • zbyt mokry wermikulit lub woda kapiąca z pokrywki na jaja,
  • sprawdzanie temperatury tylko na wyświetlaczu inkubatora – bez osobnego termometru przy jajach,
  • zostawianie spleśniałych jaj w pojemniku,
  • pomaganie młodym w wyjściu z jaja.

Najczęściej zadawane pytania

Jak długo trwa inkubacja jaj gekona lamparciego?

Zwykle od 5 do 12 tygodni. W temperaturze ok. 29–30°C młode wykluwają się mniej więcej po 6–8 tygodniach, w chłodniejszej inkubacji – później.

Czy można inkubować jaja bez inkubatora?

Jaja gekonów orzęsionych i gargulców często inkubuje się w temperaturze pokojowej. Jaja gatunków potrzebujących 28–32°C wymagają inkubatora z termostatem – w pokoju temperatura jest zbyt niska i niestabilna.

Ile wody dodać do wermikulitu?

Najczęściej ok. 1:1 wagowo, czyli tyle samo gramów wody, ile wermikulitu. Po ściśnięciu w dłoni podłoże ma być wilgotne, ale nie może z niego kapać.

Czy można obrócić jajo gada?

Nie. Po ok. dobie od złożenia zarodek przyczepia się do górnej ścianki jaja i obrócenie może go zabić. Dlatego przed przeniesieniem zaznacz ołówkiem górę jaja.

Jak rozpoznać, że jajo jest zapłodnione?

Zapłodnione jajo jest białe i jędrne. Po kilku dniach, podświetlone latarką w ciemnym pokoju, pokazuje czerwone naczynia krwionośne. Jaja żółtawe, miękkie i szybko pleśniejące są zwykle niezapłodnione.

Jaki wermikulit do jaj żółwia?

Do dużych jaj o twardej skorupce lepszy jest gruby wermikulit, np. HOBBY Ø 3–6 mm. Do mniejszych jaj gekonów i węży – drobny, np. HOBBY Ø 0–4 mm.

Podsumowanie

Udana inkubacja to przede wszystkim stabilna temperatura, wilgotny, ale nie mokry wermikulit i spokój. Przenieś jaja w ciągu doby, nie obracaj ich, sprawdzaj temperaturę osobnym termometrem i raz w tygodniu kontroluj jaja. Pamiętaj też, że każde młode będzie potrzebowało własnego pojemnika i pokarmu – zaplanuj to, zanim zaczniesz rozmnażanie.

Sprzęt do inkubacji znajdziesz w działach Inkubacja, Wermikulit i Przyrządy pomiarowe.

Zdjęcie w nagłówku: Javier Ábalos, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.0 (kadr).