Nowe gatunki 2026, część 2: czarny gekon toke, smok Syrax, wąż Slasha i jaszczurka z Andów

W pierwszej części zestawienia opisaliśmy kameleony z gór Mozambiku i gekony z jaskiń Kambodży. Rok 2026 przyniósł jednak znacznie więcej odkryć — od czarnego gekona toke, którego przez lata brano za odmianę barwną znanego gatunku, przez agamę nazwaną na cześć smoczycy z serialu „Ród smoka”, po węża nazwanego imieniem gitarzysty Guns N' Roses. Przedstawiamy najciekawsze nowe gatunki gadów i płazów opisane w drugiej połowie roku i wyjaśniamy, co niektóre z nich oznaczają dla terrarystów.

Ile gatunków gadów znamy w 2026 roku?

Baza The Reptile Database, w której herpetolodzy z całego świata prowadzą spis gadów, w wydaniu z października 2026 roku liczy 12 687 gatunków i ponad 2000 podgatunków. W ciągu pięciu miesięcy poprzedzających czerwcowe wydanie opisano 83 nowe gatunki, a od czerwca do września — kolejne 54.

• Rodzaj Cyrtodactylus (gekony z zagiętymi palcami) przekroczył w 2026 roku 400 gatunków — w tym roku opisano sześć nowych.
• Rodzaj Hemidactylus, do którego należą m.in. popularne gekony domowe, osiągnął 200 gatunków.
• Nowe wydanie przewodnika „Reptiles of Ecuador” opisuje 502 gatunki gadów Ekwadoru, w tym sześć opisanych po raz pierwszy w tej książce.

O tym, jak opisuje się nowy gatunek i dlaczego wciąż ich przybywa, pisaliśmy w pierwszej części: nowe gatunki gadów 2026 – kameleony i gekony.

Gekko dam — czarny gekon toke

Gekon toke (Gekko gecko) to jeden z najlepiej znanych gekonów — głośny, kolorowy i znany z charakteru. W terrarystyce od lat krążą też osobniki o bardzo ciemnym, prawie czarnym ubarwieniu, uważane za odmianę barwną. 9 kwietnia 2026 roku belgijsko-tajski zespół, w którym był Olivier Pauwels, kurator kolekcji kręgowców Królewskiego Belgijskiego Instytutu Nauk Przyrodniczych, opisał je w czasopiśmie Zootaxa jako osobny gatunek — Gekko dam.

• Nazwa: „dam” po tajsku oznacza ciemny, czarny.
• Zasięg: pogranicze Tajlandii i Malezji.
• Odróżnienie: analizy budowy i DNA wykazały wyraźne różnice od zwykłego toke.
• Pułapka dla muzeów: po zakonserwowaniu w alkoholu gekon traci ciemną barwę i wygląda prawie jak G. gecko; odróżnić go można tylko po szczegółach łuskowania i wzoru.

Autorzy zwracają uwagę, że duży rozmiar i efektowny wygląd czynią ten gatunek atrakcyjnym dla handlu zwierzętami. Proponują rozważenie ochrony prawnej po zbadaniu, gdzie dokładnie występuje i jakie ma wymagania.

Acanthosaura syrax — smok z serialu

Agamy górskie z rodzaju Acanthosaura, nazywane po angielsku mountain horned dragons, to jaszczurki z lasów Azji Południowo-Wschodniej, z kolcami nad oczami i grzebieniem na karku. Kilka gatunków, m.in. A. capra i A. armata, trafia do terrariów.

23 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie ZooKeys Poramad Trivalairat z Chulabhorn Royal Academy i współpracownicy z Uniwersytetu Kasetsart opisali nowy gatunek z Parku Narodowego Mae Wong w zachodniej Tajlandii. Nazwali go Acanthosaura syrax na cześć Syrax — smoczycy królowej Rhaenyry Targaryen z serialu „Ród smoka”.

• Rozmiar: jeden z najmniejszych gatunków w rodzaju.
• Wygląd: żółtawozielony, z najmniejszymi łuskami grzebienia karkowego i grzbietowego w całym rodzaju; zamiast czarnej plamy wokół oka ma ciemny kołnierz.
• Rozród: stosunkowo duże zniesienia jak na wielkość ciała.
• Siedlisko: wiecznie zielony las powyżej 1300 m n.p.m.; dotąd nie znaleziono go nigdzie indziej.
• Genetyka: różni się od najbliższego krewnego, A. lepidogaster, i od wszystkich innych gatunków; rodzaj liczy teraz 23 gatunki.

Badacze proponują, by nowa agama stała się symbolem ochrony wysokogórskich lasów Mae Wong, obok tamtejszych rzadkich zwierząt, takich jak żółw leśny azjatycki czy tygrys indochiński.

Agamy górskie w terrarium potrzebują wysokiego, wilgotnego zbiornika z dobrą wentylacją i umiarkowanych temperatur — przegrzanie jest dla nich groźniejsze niż chłód. Dobrze sprawdzają się terraria wysokie z siatkową górą, np. 45×45×60 cm EXO TERRA (514,76 zł) czy większe modele z kategorii terraria.

Lielaphis slashi — wąż Slasha

Chris Austin, herpetolog z Uniwersytetu Stanowego Luizjany i kurator płazów i gadów tamtejszego muzeum, pierwszy raz zobaczył tego węża podczas nocnej wyprawy na Nowej Gwinei w 2006 roku. Uznał go wówczas za przedstawiciela znanego gatunku. Dopiero analiza DNA wykazała, że to odrębna linia. Gatunek nazwano Lielaphis slashi, a po angielsku — „wężem ziemnym Slasha”.

• Długość: ok. 70 cm.
• Wygląd: czerwonobrązowy, z jasnym, białym lub kremowym brzuchem; różnice w łuskach wokół pyska, na brzuchu i ogonie.
• Tryb życia: niejadowity, nocny, spotykany tuż po zmroku u podstawy dużych drzew.

Nazwę zaproponowała dr Sara Ruane z Field Museum w Chicago, fanka Guns N' Roses. Slash od lat jest znany jako miłośnik gadów i wspiera muzea oraz ogrody zoologiczne.

Liolaemus archipensis — jaszczurka z dachu Andów

Na początku października 2026 roku Muzeum Historii Naturalnej Uniwersytetu San Marcos w Limie ogłosiło opis nowej jaszczurki z regionu Arequipa w południowym Peru. Praca ukazała się w szwajcarskim czasopiśmie Diversity.

• Wysokość: ponad 4800 m n.p.m. — to jedno z najwyżej położonych stanowisk jaszczurek na świecie.
• Rozmiar: 6–8 cm.
• Ubarwienie: samice mają kwadratowe plamy, samce skośny wzór i białe łuski maskujące.
• Dieta: rośliny i drobne bezkręgowce — pająki, chrząszcze, pluskwiaki i larwy owadów.

Rodzaj Liolaemus to jedna z najbogatszych w gatunki grup jaszczurek świata, zamieszkująca Andy i Patagonię. Wiele gatunków żyje w skrajnych warunkach: przy przymrozkach w nocy i silnym promieniowaniu UV w dzień. Niektóre są żyworodne, co pozwala im rozmnażać się tam, gdzie jaja zamarzłyby w gnieździe.

Siedem nowych żab diamentowych z Madagaskaru

Żaby diamentowe (Rhombophryne) to jedne z najsłabiej poznanych kręgowców Madagaskaru. Zespół pod kierunkiem Marka Scherza z Muzeum Historii Naturalnej Danii, z udziałem Alice Petzold z Uniwersytetu w Poczdamie i Andolalao Rakotoarison z Madagaskaru, opisał w 2026 roku w Vertebrate Zoology siedem nowych gatunków. Rodzaj liczy teraz 27 gatunków.

• Wśród nowych gatunków są m.in. Rhombophryne mavokely i R. quentini.
• Niektóre są bardzo okrągłe, inne mają długie nogi i żyją w mchu, jeszcze inne są krępymi mieszkańcami ściółki.
• Większość jest brązowa, ale kilka ma ukryte ubarwienie — pomarańczowe plamy lub czarno-białe wzory na udach — które może odstraszać drapieżniki w chwili ucieczki.
• Do opisu wykorzystano m.in. DNA z okazów muzealnych sprzed stu lat (tzw. muzeomikę), budowę szkieletu i nagrania głosów.

Wyniki już przydały się w praktyce: w marcu 2026 roku wykorzystano je przy planowaniu nowych obszarów chronionych w ramach madagaskarskiego programu ochrony 30% powierzchni kraju. Płazy Madagaskaru są szczególnie wrażliwe na choroby i utratę lasów — o zagrożeniu grzybicą piszemy w artykule płazy i śmiertelny grzyb.

Odkrycia w skrócie

Co nowe gatunki oznaczają dla terrarystyki?

Większości nowo opisanych zwierząt nigdy nie zobaczymy w sklepach — i dobrze. Gatunki znane z jednego masywu górskiego czy jednego parku narodowego są zbyt wrażliwe na odłów. Opis naukowy pozwala objąć je ochroną, zanim zainteresują się nimi handlarze.

Są jednak wyjątki, jak czarny gekon toke, który — jak się okazało — mógł być w hodowlach od lat pod inną nazwą. To przypomina, że wiedza o pochodzeniu zwierzęcia ma znaczenie. Kupując gada, pytaj o pochodzenie i dokumenty — wskazówki znajdziesz w poradniku gdzie kupić zwierzę do terrarium. Nasz sklep nie sprzedaje żywych zwierząt.

Najczęstsze pytania

Źródła

• The Reptile Database — informacje o wydaniach z czerwca i października 2026.
• Pauwels O.S.G. i in. (2026). Opis Gekko dam. Zootaxa; komunikat Królewskiego Belgijskiego Instytutu Nauk Przyrodniczych.
• Trivalairat P. i in. (2026). Opis Acanthosaura syrax. ZooKeys 1287: 47.
• LSU College of Science — „LSU Herpetologist's New Snake Discovery Gets a Rock 'n' Roll Name” (sierpień 2026).
• Opis Liolaemus archipensis, Diversity (2026); omówienie: GKToday.
• Scherz M.D., Petzold A., Rakotoarison A. i in. (2026). Siedem nowych gatunków Rhombophryne. Vertebrate Zoology 76: 485.