Jaja patyczaków – jak wyglądają, jak je inkubować i kiedy wylęgają się młode

Kto ma w domu dorosłe patyczaki, prędzej czy później znajdzie na dnie terrarium małe, brązowe kuleczki przypominające nasiona. To jaja — i jest ich zwykle znacznie więcej, niż się spodziewasz. Samica patyczaka indyjskiego składa po kilka jaj dziennie przez wiele tygodni, i to bez udziału samca. W tym poradniku pokazujemy, jak rozpoznać jaja patyczaków, jak je inkubować, ile trwa wylęg i jak opiekować się młodymi, a także co zrobić, gdy jaj jest po prostu za dużo.

Jak wyglądają jaja patyczaków?

Jaja najpopularniejszego w hodowli patyczaka indyjskiego (Carausius morosus) są małe i niepozorne:

• wielkość: około 2–2,5 mm długości,
• kształt: owalny, lekko beczułkowaty,
• kolor: ciemnobrązowy lub szarobrązowy, powierzchnia gładka i lekko błyszcząca,
• wieczko: na jednym końcu znajduje się okrągła pokrywka z jasnym, żółtawym lub kremowym guzkiem — przez nią wyjdzie młody patyczak,
• twardość: skorupka jest twarda, jajo nie daje się rozgnieść palcami tak łatwo jak odchody.

To podobieństwo do nasion nie jest przypadkowe. U wielu gatunków patyczaków jasny guzek na wieczku przypomina wyrostek nasienia, który zwabia mrówki. W naturze mrówki zabierają jaja do mrowiska, zjadają guzek, a samo jajo zostawiają w bezpiecznym, wilgotnym miejscu.

Jajo czy odchody? Jak je odróżnić

Na dnie terrarium jaja leżą wymieszane z odchodami, które są podobnej wielkości i koloru. Różnice widać dopiero z bliska:

Skąd jaja, skoro nie ma samca?

Patyczak indyjski rozmnaża się przez partenogenezę, czyli dzieworództwo. Samica składa niezapłodnione jaja, z których wylęgają się kolejne samice — genetyczne kopie matki. Samce u tego gatunku są skrajnie rzadkie i do rozrodu niepotrzebne. W praktyce oznacza to, że każdy dorosły patyczak indyjski w Twoim terrarium jest samicą i będzie składał jaja.

• Samica osiąga dojrzałość po 4–6 miesiącach, po ostatniej wylince.
• Składanie jaj zaczyna się 2–3 tygodnie później i trwa do końca życia.
• Dziennie samica składa zwykle 2–4 jaja, po prostu zrzucając je na dno.
• W ciągu życia jedna samica składa kilkaset jaj.

Partenogenetycznie rozmnaża się też wiele innych gatunków trzymanych w domach, ale u części z nich — na przykład u straszyka australijskiego — samce występują regularnie, a jaja zapłodnione rozwijają się szybciej. Podstawy hodowli opisujemy w poradniku Patyczaki – hodowla.

Zbieranie jaj

Jaj nie trzeba zbierać codziennie. Wystarczy robić to raz w tygodniu, przy okazji sprzątania dna.

1. Przenieś patyczaki razem z gałązkami do zapasowego pojemnika.
2. Zsyp zawartość dna na kartkę i oddziel jaja od odchodów metodą przechylania.
3. Odrzuć jaja zgniecione, zapadnięte i wyraźnie spleśniałe.
4. Odlicz tyle jaj, ile młodych rzeczywiście chcesz odchować — z reguły wystarczy 20–30.
5. Pozostałe jaja zabezpiecz zgodnie z opisem w dalszej części poradnika.

Jeśli dno terrarium wyłożysz ręcznikiem papierowym zamiast podłoża, zbieranie jaj będzie znacznie łatwiejsze.

Inkubacja jaj patyczaków krok po kroku

Jaja patyczaka indyjskiego nie wymagają inkubatora ani podgrzewania. Wystarczy temperatura pokojowa, odrobina wilgoci i świeże powietrze.

Pojemnik

Najlepiej sprawdza się mały plastikowy pojemnik z wentylowaną pokrywką. Otwory muszą być bardzo drobne — świeżo wyklute patyczaki mają około centymetra długości i przecisną się przez szczelinę o szerokości 1–2 mm. Otwory wentylacyjne warto zasłonić od środka gazą, tiulem lub kawałkiem rajstopy. Nadają się do tego faunaboxy (32,95 zł) i faunaria (52,12 zł) z kategorii Faunaria.

Podłoże

Dla początkujących najbezpieczniejszy jest ręcznik papierowy albo cienka warstwa wermikulitu. Jaja rozkłada się na powierzchni, nie zakopuje. Najlepiej położyć je w małej nakrętce lub na kawałku siatki, tak by nie leżały bezpośrednio w mokrym miejscu — wilgoć ma być w powietrzu, a nie na skorupce.

Temperatura

20–25°C, czyli zwykła temperatura w mieszkaniu. Im cieplej, tym krótsza inkubacja, ale powyżej 28°C śmiertelność zarodków rośnie. Pojemnika nie stawia się na parapecie w słońcu ani na kaloryferze.

Wilgotność i zraszanie

Podłoże powinno być lekko wilgotne, nigdy mokre. W praktyce oznacza to delikatne zraszanie co 2–3 dni, najlepiej obok jaj, a nie bezpośrednio na nie. Na ściankach pojemnika mogą pojawiać się drobne kropelki, ale woda nie może stać na dnie.

Wentylacja i pleśń

Pleśń to główna przyczyna strat. Pojawia się w pojemnikach szczelnych, zbyt mokrych i zabrudzonych odchodami.

• Zapewnij stałą wymianę powietrza przez otwory w pokrywce.
• Usuwaj jaja pokryte białym, puszystym nalotem, zanim zarażą sąsiednie.
• Co 2–3 tygodnie wymień ręcznik papierowy.
• W podłożu naturalnym pomagają skoczogonki, które zjadają strzępki pleśni.

O zależności między wentylacją a pleśnią piszemy w poradniku Wentylacja w terrarium.

Ile trwa inkubacja jaj patyczaków?

U patyczaka indyjskiego w temperaturze pokojowej młode wylęgają się zwykle po 2–4 miesiącach. W chłodniejszym pomieszczeniu może to potrwać nawet pół roku. Jaja z jednego tygodnia nie wylęgają się jednocześnie — wylęg rozciąga się na kilka tygodni.

Podane czasy są orientacyjne i zależą od temperatury. Jaj nie należy wyrzucać zbyt wcześnie — zdarza się, że pojedyncze osobniki wylęgają się kilka tygodni po reszcie.

Jak rozpoznać, czy jajo jest żywe?

Z zewnątrz trudno to stwierdzić. Jajo zdrowe jest pełne, twarde i ma równą barwę. Jajo martwe z czasem zapada się, marszczy, robi się lżejsze albo pokrywa pleśnią. Jaja niezapadnięte warto trzymać do końca przewidywanego okresu inkubacji, nawet jeśli nic się nie dzieje.

Wylęg — co się dzieje i jak pomóc?

Młody patyczak (nimfa) odpycha wieczko i wysuwa się z jaja, zwykle nocą lub nad ranem. Zaraz po wyjściu ma około 10–12 mm długości, jest cienki jak nitka, brązowozielony i od razu bardzo ruchliwy.

Najczęstszy problem to nimfa, która nie potrafi uwolnić tylnej nogi lub odwłoka ze skorupki i ciągnie jajo za sobą. Przyczyną jest zbyt suche powietrze w czasie wylęgu.

• Zwiększ wilgotność: zroś delikatnie ścianki pojemnika i poczekaj kilka godzin — często nimfa uwalnia się sama.
• Nie odrywaj skorupki na siłę. Noga patyczaka łatwo się urywa.
• Jeśli skorupka nie odpada, możesz zwilżyć ją kroplą wody z pędzelka i delikatnie przytrzymać pęsetą, pozwalając nimfie wyjść o własnych siłach.
• Patyczak, który straci nogę, zwykle sobie radzi, a kończyna częściowo odrasta przy kolejnych wylinkach.

Gdy w przewidywanym terminie wylęgu zaczną pojawiać się pierwsze młode, zraszaj pojemnik nieco częściej.

Opieka nad młodymi patyczakami

Pojemnik dla młodych

Świeżo wyklute patyczaki przenieś do osobnego, niewielkiego pojemnika. W dużym terrarium trudno je znaleźć, a do pokarmu mają daleko.

• Szczelność: wszystkie otwory zabezpiecz gazą lub tiulem. Młode wciskają się w każdą szparę i wychodzą przez standardowe kratki.
• Wysokość: co najmniej trzykrotność długości ciała patyczaka — tyle miejsca potrzebuje, by zawisnąć i przejść wylinkę.
• Dno: ręcznik papierowy, na którym widać odchody i łatwo utrzymać czystość.
• Zagęszczenie: nie więcej niż kilkanaście młodych w pojemniku wielkości małego faunarium.

Podrośnięte patyczaki dobrze czują się w przewiewnym, wysokim zbiorniku, na przykład w terrarium siatkowym 32×32×46 cm z kuwetą (295,00 zł).

Karmienie

Młode jedzą to samo co dorosłe: liście jeżyny, maliny, róży, bluszczu i ligustru. Jeżyna jest najwygodniejsza, bo zachowuje liście także zimą.

• Gałązki wstaw do wąskiego naczynia z wodą, a otwór zatkaj watą lub folią — młode łatwo toną.
• Wybieraj liście młode i miękkie; starych, twardych liści nimfy nie są w stanie nadgryźć.
• Natnij lub oberwij brzegi liści. Świeża, postrzępiona krawędź ułatwia małym patyczakom rozpoczęcie żerowania.
• Liście zbieraj z dala od dróg i miejsc pryskanych, a przed podaniem opłucz.
• Wymieniaj gałązki, gdy zaczną więdnąć — zwykle co 5–7 dni.

Zraszanie

Młode patyczaki piją krople wody z liści. Zraszaj raz dziennie bardzo drobną mgiełką, wieczorem. Duże krople są dla nimf groźne — potrafią w nich utknąć i utonąć. Odpowiednie spryskiwacze znajdziesz w kategorii Zraszacze.

Wylinki

Patyczak indyjski przechodzi 5–6 wylinek, zanim po 4–6 miesiącach stanie się dorosły. Do wylinki zawiesza się głową w dół i wysuwa ze starego oskórka.

• W czasie wylinki nie dotykaj patyczaka i nie przenoś gałązek.
• Zbyt suche powietrze powoduje, że owad nie może się uwolnić i ginie albo zostaje okaleczony.
• Zbyt niski pojemnik sprawia, że patyczak opiera się o dno i odnóża wysychają powyginane.
• Zrzucony oskórek patyczak często zjada — to normalne.

Co zrobić z nadmiarem jaj?

To pytanie pojawia się w każdej hodowli patyczaków. Kilka samic w ciągu sezonu złoży ponad tysiąc jaj — nie sposób odchować wszystkich młodych.

• Inkubuj tylko tyle, ile potrzebujesz. 20–30 jaj w zupełności wystarczy, żeby utrzymać hodowlę.
• Nadmiar jaj zamroź na co najmniej 48 godzin, a dopiero potem wyrzuć do śmieci. To najbardziej humanitarny i bezpieczny sposób.
• Nie wyrzucaj żywych jaj do ogrodu, kompostu ani kosza. Patyczak indyjski to gatunek obcy; w ciepłych miejscach, np. w szklarniach, potrafi przetrwać i się rozmnożyć.
• Oddaj jaja lub młode znajomym, szkołom, przedszkolom albo innym hodowcom — patyczaki są popularnym zwierzęciem edukacyjnym.
• Nigdy nie wypuszczaj patyczaków na wolność.

Najczęstsze problemy

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Jaja patyczaków są łatwe w inkubacji: wystarczy mały, wentylowany pojemnik, ręcznik papierowy lub wermikulit, temperatura pokojowa i delikatne zraszanie co kilka dni. Po 2–4 miesiącach pojawią się młode, które potrzebują szczelnego pojemnika, świeżych liści i drobnej mgiełki wody. Najważniejsze, o czym warto pamiętać od początku, to kontrola liczby jaj — inkubuj tylko tyle, ile zwierząt jesteś w stanie odchować.

Zobacz też: Modliszka, skakun i patyczak – bezkręgowce na start oraz Ile żyją zwierzęta terraryjne?. Przydatne kategorie: Faunaria · Terraria · Podłoża · Zraszacze.