Gady i płazy nie wytwarzają własnego ciepła – ich zdrowie zależy od temperatury i wilgotności, które zapewnisz w terrarium. Na oko łatwo się pomylić o kilka stopni, a zwykła awaria lampy czy termostatu bez termometru może zostać niezauważona. Podpowiadamy, jaki termometr i higrometr wybrać, gdzie go zamontować i jak sprawdzić, czy pokazuje prawdę.
Po co termometr w terrarium?
Większość gadów potrzebuje w terrarium gradientu temperatur – ciepłego miejsca do wygrzewania i chłodniejszej strefy, w której może odpocząć. Zwierzę samo przemieszcza się między nimi i w ten sposób reguluje temperaturę ciała. Jeśli w terrarium jest za zimno, gad gorzej trawi i słabnie jego odporność. Jeśli za gorąco – może się przegrzać lub poparzyć.
Termostat utrzymuje ustawioną temperaturę, ale termometr pozwala sprawdzić, czy robi to dobrze. Czujnik termostatu może się przesunąć, a lampa przepalić – dlatego termometr powinien mieć osobną sondę, niezależną od termostatu. Więcej o sterowaniu ogrzewaniem przeczytasz w poradnikach Termostat do terrarium i Ogrzewanie terrarium.
Rodzaje termometrów do terrarium
| Rodzaj | Zalety | Wady | Przykład |
|---|---|---|---|
| Elektroniczny z sondą | wyświetlacz na zewnątrz, sonda w środku; dokładny odczyt co 0,1°C; tani | trzeba poprowadzić przewód | TE89 z sondą 1,5 m, solarny z sondą 2 m |
| Panelowy LED 230 V | jasny wyświetlacz czytelny w nocy, bez baterii, montaż w szafce lub ściance | wymaga zasilania i otworu montażowego | PT-6 RINGDER, PT-11 RINGDER |
| Cyfrowy termohigrometr | temperatura i wilgotność na jednym wyświetlaczu, szybkie odświeżanie | mierzy tylko w miejscu, w którym wisi | cyfrowy HOBBY |
| Analogowy (tarczowy) | estetyczny, nie wymaga baterii, montaż na przylepiec | mniej dokładny, wolniej reaguje | analogowy HOBBY, TRIXIE |
| Pirometr (bezdotykowy) | mierzy temperaturę powierzchni, np. kamienia pod lampą | nie mierzy temperatury powietrza | – |
W większości terrariów najlepiej sprawdza się zestaw: termometr z sondą po ciepłej stronie i termohigrometr po chłodnej. Termometry panelowe LED to dobry wybór do regałów hodowlanych, szafek z wieloma terrariami i inkubatorów – odczytasz je nawet w ciemnym pokoju.
Gdzie umieścić termometr w terrarium?
Jeden termometr w środku terrarium to za mało – pokaże średnią, która nic nie mówi o warunkach w strefach, z których korzysta zwierzę. Mierz w kilku miejscach:
- Ciepła strona – sondę umieść na wysokości, na której przebywa zwierzę: przy podłożu u gekona lamparciego czy węża, na gałęzi u gatunków nadrzewnych.
- Chłodna strona – drugi termometr lub termohigrometr po przeciwnej stronie terrarium.
- Miejsce wygrzewania – temperaturę mierz na powierzchni kamienia lub gałęzi pod lampą. Najwygodniej zrobić to pirometrem albo krótko przykładając sondę do powierzchni.
- Noc – sprawdź, jak bardzo spada temperatura po wyłączeniu lamp, zwłaszcza zimą.
Nie mocuj czujnika bezpośrednio pod żarówką ani na macie grzewczej, chyba że chcesz zmierzyć właśnie temperaturę tego miejsca. Unikaj też miejsc, na które pada strumień wody z zraszania – mokra sonda zaniża odczyt. Przewód sondy przeprowadź przez szczelinę wentylacyjną lub otwór na kable i zabezpiecz tak, żeby zwierzę nie mogło go przegryźć ani się w niego zaplątać.
Przykładowe temperatury w terrarium
| Zwierzę | Ciepła strona | Chłodna strona | Miejsce wygrzewania |
|---|---|---|---|
| Gekon lamparci | 31–33°C (ciepła kryjówka) | 21–25°C | 34–36°C na powierzchni |
| Wąż zbożowy | 28–30°C | 22–25°C | do 30–32°C na powierzchni |
| Pyton królewski | 30–32°C | 24–27°C | 32–34°C na powierzchni |
| Agama brodata | strefa pod lampą | 22–29°C | 40–45°C na powierzchni |
| Kameleon lamparci | 22–26°C w dzień | 16–21°C nocą | 29–32°C |
| Ptasznik Brachypelma hamorii | 21–25°C | nocą o kilka stopni mniej | – |
Szczegółowe warunki dla każdego gatunku znajdziesz w podlinkowanych poradnikach.
Higrometr – jak mierzyć wilgotność?
Higrometr pokazuje wilgotność względną powietrza. Zależy ona od temperatury – po ciepłej stronie terrarium wilgotność jest zwykle niższa niż po chłodnej. Dlatego higrometr najlepiej zamontować w środkowej lub chłodniejszej części terrarium, na wysokości, na której przebywa zwierzę, i z dala od dyszy zraszacza.
- zaraz po zraszaniu wilgotność gwałtownie rośnie – oceniaj ją po ok. godzinie, a nie w chwili zraszania,
- notuj odczyty rano i wieczorem przez kilka dni – dopiero wtedy zobaczysz, jak naprawdę zmienia się wilgotność,
- jeśli wilgotność ma być stała i wysoka, pomóc mogą hygrostat HC-110M RINGDER sterujący nawilżaczem albo system zraszający.
Więcej o utrzymaniu właściwej wilgotności przeczytasz w poradniku Wilgotność w terrarium.
Test solny – jak sprawdzić higrometr?
Tanie higrometry, zwłaszcza analogowe, potrafią mylić się nawet o 10% i więcej. Ich dokładność łatwo sprawdzić w domu:
- do zakrętki od słoika wsyp łyżkę soli kuchennej i dodaj kilka kropel wody – sól ma być wilgotna, w konsystencji mokrego piasku, ale nie rozpuszczona,
- włóż zakrętkę razem z higrometrem do szczelnego woreczka strunowego lub pojemnika,
- odstaw na 8–12 godzin w miejscu o stałej, pokojowej temperaturze,
- nad wilgotną solą wilgotność powietrza ustala się na ok. 75% – sprawdź, ile pokazuje higrometr.
Jeśli higrometr pokazuje np. 68%, wiesz, że zaniża wynik o ok. 7% – i możesz to uwzględniać przy odczytach. Niektóre higrometry analogowe mają z tyłu śrubkę do regulacji wskazówki.
Termometr w inkubatorze i regale hodowlanym
W inkubatorze termometr jest równie ważny jak termostat – temperatura decyduje o rozwoju jaj, a u wielu gatunków nawet o płci młodych. Sondę umieść w pojemniku z jajami, na wysokości jaj. Szczegóły opisujemy w poradniku Inkubacja jaj gadów.
Jeśli masz kilka terrariów na regale lub w szafce, wygodne są termometry panelowe z sondą 2 m, np. PT-6 230 V RINGDER lub wersja 12 V. Wyświetlacze możesz zamontować w jednym panelu i jednym spojrzeniem sprawdzić warunki we wszystkich zbiornikach.
A promieniowanie UVB?
Zwykły termometr nie powie nic o tym, czy lampa UVB nadal działa – świetlówka może świecić, choć emituje już niewiele UVB. Do pomiaru służą specjalne mierniki, np. Solarmeter 6.2R UVB. Jeśli nie masz miernika, wymieniaj lampy UVB zgodnie z zaleceniami producenta. Więcej w poradniku Lampa UVB do terrarium.
Najczęstsze błędy
- jeden termometr w środku terrarium zamiast pomiaru po ciepłej i chłodnej stronie,
- termometr przyklejony do szyby tuż przy lampie – pokazuje temperaturę szyby, a nie miejsca, w którym siedzi zwierzę,
- używanie czujnika termostatu jako jedynego termometru,
- ślepa wiara w tani higrometr analogowy bez sprawdzenia go testem solnym,
- sprawdzanie wilgotności tuż po zraszaniu,
- brak kontroli temperatury nocą i zimą, gdy w mieszkaniu jest chłodniej.
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie powiesić termometr w terrarium?
Najlepiej użyć dwóch termometrów: jednego po ciepłej, drugiego po chłodnej stronie, na wysokości, na której przebywa zwierzę. Czujnik nie powinien wisieć bezpośrednio pod lampą.
Jaki termometr do terrarium jest najlepszy?
Dla większości terrariów najlepszy jest elektroniczny termometr z sondą – jest tani, dokładny, a wyświetlacz montujesz na zewnątrz. Do regałów i szafek wygodne są termometry panelowe LED.
Czy higrometr analogowy jest dokładny?
Bywa niedokładny – błąd może sięgać 10% i więcej. Sprawdź go testem solnym: nad wilgotną solą w szczelnym woreczku wilgotność wynosi ok. 75%.
Czy wystarczy termostat bez termometru?
Nie. Termostat steruje grzaniem, a termometr z osobną sondą pozwala sprawdzić, czy termostat działa prawidłowo i czy jego czujnik się nie przesunął.
Jak zmierzyć temperaturę w miejscu wygrzewania?
Na powierzchni kamienia lub gałęzi pod lampą – najwygodniej pirometrem albo krótko przykładając sondę termometru do powierzchni.
Podsumowanie
Dobry pomiar to podstawa każdego terrarium: dwa punkty pomiarowe – po ciepłej i chłodnej stronie, sprawdzenie temperatury w miejscu wygrzewania i nocą oraz higrometr sprawdzony testem solnym. Termometr z osobną sondą kosztuje niewiele, a pozwala szybko zauważyć awarię lampy, maty czy termostatu – zanim odbije się to na zdrowiu zwierzęcia.
Termometry, higrometry i termostaty znajdziesz w działach Przyrządy pomiarowe i Termostaty i wyłączniki czasowe.
Zdjęcie w nagłówku: Rhetos, Wikimedia Commons, domena publiczna (CC0) (kadr).
.jpg){kind=link}