Paludarium to połączenie akwarium i terrarium: w jednym zbiorniku jest woda, brzeg porośnięty mchem i wilgotny las z roślinami. Dobrze zaprojektowane wygląda jak kawałek tropikalnego strumienia i jest domem dla żab, traszek czy małych krabów. W tym poradniku pokazujemy, jak zrobić paludarium krok po kroku – od wyboru zbiornika i oddzielenia wody od lądu, przez tło, podłoże i wodospad, po rośliny i pierwsze zwierzęta.
Co to jest paludarium?
Nazwa pochodzi od łacińskiego palus – bagno. Paludarium to zbiornik, w którym część dna zajmuje woda, a część – ląd. Różni się od zwykłego terrarium bioaktywnego tym, że woda nie stoi w misce, tylko tworzy osobną strefę: płytki staw, strumyk albo rozlewisko. Od akwaterrarium dla żółwi różni się z kolei tym, że najważniejsze są w nim rośliny i wilgotne powietrze, a nie duży basen.
W paludarium panuje wysoka wilgotność, zwykle 70–100%, i temperatura pokojowa lub lekko podwyższona – ok. 22–27°C. To warunki dla zwierząt z lasów tropikalnych, a także dla mchów, paproci, bromelii i storczyków.
Dla jakich zwierząt nadaje się paludarium?
| Zwierzęta | Ile wody? | Uwagi |
|---|---|---|
| Drzewołazy (Dendrobates, Ranitomeya) | mało – płytki strumyk lub kałuża | dobrze pływają tylko na płyciźnie, woda nie może być głęboka |
| Rzekotki i inne żaby nadrzewne | mało lub średnio | potrzebują wysokiego zbiornika i dużo roślin do wspinania |
| Kumak orientalny (Bombina orientalis) | dużo – ok. połowa dna | dużo czasu spędza w wodzie, potrzebuje łagodnie opadającego brzegu |
| Traszki (np. Cynops) | dużo – ok. połowa dna lub więcej | woda chłodniejsza, ok. 18–22°C; nie przegrzewaj zbiornika |
| Kraby lądowe (Geosesarma) | mało – płytka woda | świetnie się wspinają – pokrywa musi być bardzo szczelna |
| Małe ryby w części wodnej | co najmniej kilkanaście litrów wody | potrzebują filtra i stabilnej temperatury; dobierz je tak, żeby nie zjadały się z płazami |
Paludarium nie jest dobrym domem dla gatunków, które żyją w suchszym podłożu i tylko korzystają z miski z wodą – np. rogatnicy (żaby pacman). Nie łącz też w jednym zbiorniku gatunków z różnych kontynentów i zwierząt, które mogą się nawzajem zjeść.
Co będzie potrzebne do paludarium?
- zbiornik – szklany, z dolną częścią szczelną na wysokość planowanej wody; najlepiej z przednimi drzwiczkami i wentylacją u góry i z przodu (więcej w dziale Terraria tropikalne),
- materiał na przegrodę – szyba przyklejona silikonem akwarystycznym, kamienie, korzenie albo panel xaxim,
- drenaż – np. keramzyt Amazon Clay Ball HABISTAT, i siatka oddzielająca go od podłoża,
- podłoże – np. Jungle Bio HABISTAT, Jungle Bedding Lucky Reptile lub xaxim do mchów i roślin,
- tło – panele Xaxim lub tło kokosowe do sadzenia roślin,
- ruch wody – gotowy wodospad EXO TERRA albo mała pompka akwariowa, przy rybach także filtr,
- oświetlenie dla roślin – lampa LED, np. z serii SKYLIGHT,
- nawilżanie – spryskiwacz, system zraszający MistKing lub nawilżacz ultradźwiękowy (fogger),
- rośliny i mech – żywe rośliny, mech naturalny, Sphagnum lub zarodki mchu MossMix,
- termometr i higrometr – w paludarium wilgotność bywa tak wysoka, że trzeba ją raczej obniżać niż podnosić.
Jak zrobić paludarium krok po kroku?
Krok 1: zaplanuj podział i sprawdź szczelność
Narysuj na kartce widok z góry i z przodu: gdzie będzie woda, gdzie brzeg, gdzie wodospad, a gdzie największe rośliny. Woda zajmuje zwykle od 1/4 do 1/2 dna. Głębokość dobierz do zwierząt – dla drzewołazów wystarczy kilka centymetrów, dla traszek i ryb potrzeba 10–20 cm.
Zanim zaczniesz budowę, nalej do zbiornika wody i zostaw go na 24–48 godzin na ręczniku papierowym. Każda wilgotna plama oznacza nieszczelność, którą trzeba naprawić silikonem akwarystycznym, zanim cokolwiek przykleisz do szyb.
Krok 2: oddziel część wodną od lądowej
Są dwa popularne sposoby:
- Przegroda ze szkła – pas szyby przyklejony silikonem akwarystycznym w poprzek dna. Woda jest po jednej stronie, a po drugiej układasz drenaż i podłoże. Przegrodę zamaskujesz kamieniami, korzeniami lub mchem.
- Ląd na drenażu – cały zbiornik wypełniasz do pewnej wysokości wodą, a ląd budujesz na grubej warstwie keramzytu i siatce. Woda swobodnie przesiąka pod podłożem, a tam, gdzie nie ma podłoża, tworzy się staw.
Brzeg powinien łagodnie schodzić do wody – płazy, które wpadną do głębszej części, muszą łatwo z niej wyjść. Dobrze sprawdzają się do tego płaskie kamienie, korzenie i kawałki korka.
Krok 3: przyklej tło
Tło to w paludarium nie tylko ozdoba. Chłonie wodę, oddaje ją do powietrza i daje miejsce na rośliny i mech. Panele Xaxim (z włókien paproci drzewiastej) i tła kokosowe przykleja się do szyby silikonem akwarystycznym. Można w nich robić otwory na rośliny i prowadzić przez nie wężyk od pompki. Wodospad spływający po tle z xaximu zostaje zawsze wilgotny i szybko porasta mchem.
Krok 4: drenaż, siatka i podłoże
Na dnie części lądowej ułóż 3–5 cm drenażu, np. keramzytu, i przykryj go siatką, która nie pozwoli podłożu przesypywać się w dół. Na siatkę nałóż 5–10 cm podłoża tropikalnego. Woda zbiera się w drenażu, a podłoże pozostaje wilgotne, ale nie zamienia się w błoto. Więcej o warstwach przeczytasz w poradniku Terrarium bioaktywne krok po kroku.
Krok 5: woda i wodospad
Wodę z kranu odstaw na dobę albo użyj uzdatniacza akwarystycznego – płazy oddychają skórą i są wrażliwe na chlor. Pompka wodospadu lub mały filtr zapobiega powstawaniu kożucha na powierzchni i ogranicza gnicie. Gotowy wodospad EXO TERRA ma pompkę ukrytą w podstawie; w większych paludariach pompkę zakopuje się w drenażu lub chowa za tłem, a wodę wyprowadza wężykiem na górę tła.
Krok 6: rośliny i mech
Najlepiej rosną rośliny, które lubią stałą wilgoć: paprocie, fitonie, bromelie, małe storczyki, fikus pnący. Na tle i gałęziach możesz umieścić tillandsie, choć w paludarium wieszaj je wysoko, gdzie jest więcej powietrza – stale mokre gniją. Mech rozłóż na brzegu i na tle – szybciej się przyjmie, jeśli będzie regularnie zraszany. Listę roślin bezpiecznych dla zwierząt znajdziesz w poradnikach Rośliny do terrarium i Żywy mech w terrarium.
Krok 7: światło, zraszanie i docieranie
Rośliny w paludarium potrzebują mocnego światła przez ok. 10–12 godzin dziennie – zwykle wystarcza lampa LED z wyłącznikiem czasowym. Wilgotność podtrzymuj zraszaniem ręcznym lub automatycznym; mgła z foggera wygląda efektownie, ale nie zastąpi zraszania roślin. Zanim wpuścisz zwierzęta, daj paludarium 3–4 tygodnie na dotarcie – rośliny się ukorzenią, a woda i podłoże ustabilizują. Więcej o świetle dla roślin przeczytasz w poradniku Oświetlenie LED dla roślin.
Wilgotność i wentylacja – jak uniknąć zaparowanych szyb?
W paludarium wilgotności zwykle nie brakuje – problemem jest raczej jej nadmiar. Zaparowane szyby, pleśń na korzeniach i stęchły zapach to znak, że powietrze stoi. Zbiornik powinien mieć wentylację u góry i z przodu, pod drzwiczkami – wtedy powietrze przepływa przy przedniej szybie i ta nie paruje. W zamkniętych zbiornikach pomaga mały, cichy wentylator komputerowy, włączany na kilka minut kilka razy dziennie.
Do automatycznego zraszania przydaje się sterownik czasowy RCT-24 MistKing, a do kontroli warunków – termometr i higrometr. Jak je ustawić i sprawdzić, opisujemy w poradnikach Wilgotność w terrarium, System zraszający do terrarium i Termometr i higrometr do terrarium.
Jak dbać o paludarium?
- co tydzień podmień 20–30% wody na odstaną lub uzdatnioną,
- co kilka dni usuwaj resztki pokarmu, martwe owady i obumarłe liście,
- raz w miesiącu wyczyść pompkę lub gąbkę filtra w wodzie z paludarium, a nie pod kranem,
- przycinaj rośliny, które zasłaniają światło lub zarastają brzeg,
- przecieraj przednią szybę z osadu z wody – najlepiej zwykłą wodą, bez detergentów.
W paludarium warto też zasiedlić „ekipę sprzątającą” – skoczogonki i równonogi zjadają resztki i pleśń w części lądowej. Więcej o sprzątaniu przeczytasz w poradniku Jak czyścić terrarium?
Najczęstsze błędy
- nieszczelny zbiornik sprawdzony dopiero po zbudowaniu wystroju,
- zbyt głęboka woda i stromy brzeg, z którego płazy nie mogą wyjść,
- brak wentylacji – zaparowane szyby, pleśń i choroby skóry u płazów,
- woda prosto z kranu, bez odstania lub uzdatniacza,
- żarówka grzewcza nad paludarium – wysusza rośliny i może przegrzać zwierzęta; płazy z lasów tropikalnych zwykle nie potrzebują dodatkowego grzania,
- wpuszczenie zwierząt od razu po założeniu, zanim rośliny się przyjmą,
- łączenie gatunków o różnych wymaganiach lub takich, które mogą się nawzajem zjeść.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się paludarium od terrarium?
W paludarium woda tworzy osobną strefę – staw lub strumień – a w terrarium jest najwyżej miska z wodą. Paludarium ma też zwykle wyższą wilgotność i więcej roślin.
Jakie zwierzęta do paludarium?
Najczęściej drzewołazy, rzekotki, kumaki, traszki i małe kraby lądowe. W części wodnej można trzymać małe ryby, jeśli nie zagrażają płazom i nie są przez nie zjadane.
Ile wody powinno być w paludarium?
Zwykle od 1/4 do 1/2 powierzchni dna. Głębokość zależy od zwierząt – dla drzewołazów wystarczy kilka centymetrów, dla traszek i ryb 10–20 cm.
Czy paludarium potrzebuje filtra?
Przy małej części wodnej wystarczy pompka wodospadu i regularne podmiany wody. Jeśli w wodzie są ryby lub traszki, przyda się mały filtr akwariowy.
Jak długo czekać, zanim wpuszczę zwierzęta?
Najlepiej 3–4 tygodnie. W tym czasie rośliny się ukorzenią, mech zacznie rosnąć, a Ty sprawdzisz, czy temperatura i wilgotność są stabilne.
Dlaczego w paludarium parują szyby?
Najczęściej z powodu słabej wentylacji. Pomaga wentylacja u góry i pod drzwiczkami oraz mały wentylator włączany kilka razy dziennie.
Podsumowanie
Paludarium wymaga więcej planowania niż zwykłe terrarium, ale odwdzięcza się efektem, którego nie da się uzyskać inaczej. Kluczowe są szczelny zbiornik, dobrze przemyślany podział na wodę i ląd, warstwowe podłoże z drenażem, chłonne tło i dobra wentylacja. Daj zbiornikowi kilka tygodni na dotarcie, a dopiero potem wpuść zwierzęta.
Wszystko do budowy paludarium znajdziesz w działach Wodospady, generatory pary i skraplacze, Xaxim, Podłoża dla płazów i Ścianki tła do terrarium.
Zdjęcie w nagłówku: Dr. Alexey Yakovlev, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.0 (kadr).
.jpg){kind=link}