Bromelie, mchy, paprocie i pnącza w terrarium rosną tylko wtedy, gdy mają dość światła. Zwykła żarówka czy świetlówka z pokrywy rzadko wystarcza, szczególnie w wysokim wiwarium, gdzie światło musi dotrzeć do roślin na samym dole. W tym poradniku wyjaśniamy, co oznaczają lumeny, PAR i kelwiny, ile światła potrzebują rośliny, dlaczego wysokość zbiornika jest najważniejsza i jak dobrać lampę LED SKYLIGHT do swojego terrarium.
Czego rośliny potrzebują od światła?
Rośliny zamieniają światło w energię w procesie fotosyntezy. Wykorzystują do tego głównie światło niebieskie i czerwone, a w mniejszym stopniu także zielone. Zakres, z którego korzystają, nazywa się PAR (od ang. photosynthetically active radiation) i obejmuje fale o długości 400–700 nm.
Dobra lampa do terrarium roślinnego musi więc dawać dużo światła w zakresie PAR, a jednocześnie wyglądać naturalnie dla oka. Lampy LED robią to najlepiej. Zużywają mało prądu, słabo nagrzewają zbiornik i świecą przez wiele lat. W wilgotnym wiwarium mniejsza ilość ciepła to zaleta, bo łatwiej utrzymać stałą temperaturę.
Lumeny, PAR i kelwiny – jak czytać parametry lampy?
| Parametr | Co oznacza | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Moc (W) | ile prądu pobiera lampa | sama moc nie mówi, ile jest światła |
| Strumień świetlny (lm) | ile światła wysyła lampa, mierzone tak, jak widzi je człowiek | im więcej, tym jaśniej, ale to światło całej lampy, nie to, które dotrze do roślin |
| PAR / PPFD (µmol/m²/s) | ile światła użytecznego dla roślin pada na dane miejsce | najlepsza miara dla roślin, zmienia się z odległością od lampy |
| Barwa światła (K) | czy światło jest ciepłe, czy chłodne | 5500–6500 K to światło dzienne |
| CRI (Ra) | jak wiernie lampa oddaje kolory | 80 to dobry wynik, 90 i więcej – bardzo dobry |
| Optyka (H, V) | kąt świecenia lampy | V skupia światło w wysokich zbiornikach, H rozprasza je w niskich |
Producenci lamp do terrarium najczęściej podają moc, lumeny i barwę. Wartość PAR zależy od tego, jak daleko od lampy jest roślina, dlatego podaje się ją rzadziej. Lampy SKYLIGHT mają wysoką wydajność, ok. 100 lm/W w modelach PR2.Q. Mają też widmo dobrane do fotosyntezy, więc ich lumeny dobrze przekładają się na PAR.
Ile światła potrzebują rośliny w wiwarium?
To zależy od gatunku. Rośliny z dna lasu deszczowego radzą sobie przy słabym świetle, a bromelie i tillandsie z koron drzew potrzebują go dużo. Orientacyjne wartości PAR w miejscu, gdzie rośnie roślina:
| Poziom światła | PAR (µmol/m²/s) | Przykładowe rośliny |
|---|---|---|
| słabe | 15–30 | paprocie, fitonie, mchy w cieniu |
| średnie | 30–75 | większość roślin wiwaryjnych: mchy, peperomie, pnącza, marantowate |
| średnio-mocne | 75–150 | bromelie zielone, miniaturowe storczyki |
| mocne | ponad 150 | bromelie z czerwonymi i różowymi liśćmi, tillandsie |
Bromelie dobrze pokazują, czy światła jest dość. Przy słabym świetle wiele z nich jest jednolicie zielonych. Przy mocnym świetle liście wybarwiają się na czerwono, różowo lub fioletowo. Lampy SKYLIGHT MIDSPOT zaprojektowano właśnie po to, żeby wybarwiały bromelie w wysokich zbiornikach.
Dobrą wiadomością jest to, że wiele roślin rośnie w szerokim zakresie światła. Rośliny lubiące słońce warto sadzić wysoko, bliżej lampy, a cieniolubne na dole, przy podłożu.
Wysokość terrarium – najważniejszy parametr
Światło słabnie bardzo szybko wraz z odległością od lampy. Jeśli roślina jest dwa razy dalej od lampy, dociera do niej tylko ok. jednej czwartej światła. Dlatego ta sama lampa, która w terrarium 30 cm wysokim zapewni bujny wzrost, w terrarium 60 cm wysokim da roślinom na dnie za mało światła.
Przy wyborze lampy pomaga prosty podział:
- do 45 cm wysokości – większość lamp poradzi sobie bez problemu,
- 45–60 cm – potrzebna jest mocniejsza lampa albo lampa z soczewkami,
- 60–90 cm – wybierz lampę z soczewkami (V) lub lampę punktową, np. MIDSPOT,
- ponad 90 cm – potrzebne są specjalne lampy do bardzo wysokich zbiorników, np. OPTI V55, albo kilka lamp.
Dlatego lampy SKYLIGHT mają dwa rodzaje optyki:
- H (szeroki kąt świecenia) – do niższych i poziomych terrariów. Światło rozkłada się równo na całej powierzchni.
- V (światło skupione soczewkami) – do wysokich, pionowych terrariów. Soczewki kierują światło w dół, dzięki czemu więcej dociera do roślin na dnie. Im mniejsza liczba w nazwie, np. V25, tym węższy snop światła.
Lampy SKYLIGHT – którą wybrać?
| Lampa | Moc i strumień światła | Wymiary terrarium (szer. × głęb. × wys.) | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| TINY 2V – zestaw pojedynczy | 6 W, 820 lm | ok. 20 × 20 × 60 cm | wąskie, wysokie terrarium |
| TINY 2V – zestaw podwójny | 2 × 6 W, 2 × 820 lm | ok. 30 × 30 × 60 cm | jedno średnie lub dwa małe terraria |
| PR2.Q 15 cm z WiFi | 8 W, 805 lm | ok. 30 × 30 × 45 cm | małe terrarium, sterowanie z telefonu |
| PR2.Q 30 cm z WiFi | 16 W, 1610 lm | ok. 45 × 45 × 60 cm | popularne terrarium pionowe |
| PR2.Q 45 cm z WiFi | 24 W, 2415 lm | ok. 60 × 60 × 75 cm | średnie wiwarium lub paludarium |
| PR2.Q 60 cm z WiFi | 32 W, 3220 lm | ok. 80 × 80 × 75 cm | duże wiwarium lub paludarium |
| PRO 2HE | 24 W, 3000 lm | ok. 75 × 50 × 50 cm | terrarium poziome, także z sufitem z siatki |
| OPTI V55 | 18 W | ok. 40 × 40 × 120 cm | bardzo wysokie terrarium ze szklanym sufitem |
To wartości orientacyjne podane przez producenta, dla roślin o średnich wymaganiach. Jeśli chcesz uprawiać bromelie wymagające mocnego światła, wybierz lampę o stopień mocniejszą albo dołóż drugą.
Krótko o poszczególnych seriach:
- TINY 2V – małe lampy 6 W z soczewkami skupiającymi światło. Do wąskich i wysokich zbiorników oraz kilku małych terrariów obok siebie.
- MID 2H i MID 2V – lampy nastawione na nasycone, żywe kolory roślin i zwierząt, z ograniczonym bocznym olśnieniem. MID 2H jest do niższych zbiorników, a MID 2V do wysokich. Są dostępne w zestawach z jedną, dwiema lub trzema lampami.
- PR2.Q z WiFi – bryzgoszczelne belki LED o długości od 15 do 60 cm, z wbudowanym kontrolerem WiFi. Aplikacją na Androida i iOS ustawisz jasność, balans bieli i barwę światła.
- MIDSPOT V25 – lampa punktowa do wysokich, gęsto obsadzonych terrariów. Bardzo dobrze wybarwia bromelie. Można ją łączyć z lampami MID, gdy mocne światło jest potrzebne i na górze, i na dole zbiornika.
- PRO 2HE i OPTI V55 – mocne oprawy o barwie 6500 K (PRO) i 5700 K (OPTI) oraz bardzo dobrym oddawaniu kolorów (CRI 92).
Wszystkie lampy znajdziesz w dziale Lampy LED SKYLIGHT.
Ile godzin dziennie świecić?
Najlepiej 10–12 godzin dziennie, zawsze o tych samych porach. Stały rytm dnia i nocy jest ważny zarówno dla roślin, jak i dla zwierząt. W upalne lato możesz skrócić dzień do 10 godzin, żeby lampa mniej nagrzewała zbiornik.
- Używaj wyłącznika czasowego. Ręczne włączanie łatwo przeoczyć. Lampy PR2.Q mają sterowanie w aplikacji, a do pozostałych wystarczy zwykły wyłącznik czasowy.
- Nie świeć całą dobę. Rośliny też potrzebują nocy. Światło włączone bez przerwy przez kilka dni wyraźnie im szkodzi.
- Zgraj światło ze zraszaniem. Najlepiej zraszać rano, niedługo po włączeniu lampy, i po południu. Liście zdążą obeschnąć przed nocą. Więcej o tym w poradniku System zraszający do terrarium.
Montaż lampy: szyba czy siatka?
- Szklany sufit. Większość lamp SKYLIGHT kładzie się bezpośrednio na szybie. Szkło przepuszcza światło widzialne, a lampa jest chroniona przed wilgocią i zwierzętami. Dbaj o to, żeby szyba była czysta. Osad z wody i kurz wyraźnie osłabiają światło.
- Sufit z siatki lub otwarte terrarium. Siatka zatrzymuje część światła i nie podtrzyma ciężkiej lampy. Wybierz model z uchwytami na krawędź zbiornika: zestawy PR2.Q z oznaczeniem AH lub lampę PRO 2HE z regulowanymi uchwytami. Lampy MIDSPOT można postawić na siatce, o ile jest metalowa.
- Kilka lamp, jeden zasilacz. Do lamp PRO i TINY dobierzesz rozdzielacz na trzy lampy i pilot zdalnego sterowania. Pozostałe akcesoria znajdziesz w dziale Akcesoria SKYLIGHT.
LED, UVB i ciepło
Lampy LED SKYLIGHT świecą światłem widzialnym i nie emitują promieniowania UVB. Rośliny UVB nie potrzebują, ale wiele gadów tak. Jeśli w wiwarium żyje np. kameleon albo dzienny gekon, dołóż osobną lampę UVB. Pamiętaj, że UVB nie przechodzi przez szkło, więc lampa UVB musi świecić przez siatkę. Jak ją dobrać, opisaliśmy w poradniku Lampa UVB do terrarium.
Diody LED słabo grzeją, ale nie są całkiem zimne. Kilka mocnych lamp na szklanym suficie może podnieść temperaturę w górnej części zbiornika o kilka stopni. W wiwarium dla drzewołazów czy gekonów orzęsionych sprawdzaj temperaturę u góry terrarium, zwłaszcza latem. W wysokich zbiornikach różnica temperatur między górą a dołem bywa wyraźna.
Jak poznać, że światła jest za mało lub za dużo?
Za mało światła:
- rośliny wyciągają się i mają długie odstępy między liśćmi,
- nowe liście są mniejsze i bledsze od starych,
- rośliny wyraźnie pochylają się w stronę lampy,
- bromelie są jednolicie zielone, a mech rośnie bardzo wolno.
Za dużo światła:
- liście bledną, żółkną lub pojawiają się na nich jasne plamy,
- mech tuż pod lampą brązowieje i wysycha,
- na szybach i podłożu szybko rozwijają się glony.
Gdy światła jest za mało, zastanów się nad mocniejszą lampą, lampą z soczewkami albo przesadzeniem roślin wyżej. Gdy jest go za dużo, przesadź wrażliwe rośliny niżej lub w cień albo zmniejsz jasność lampy.
Najczęstsze błędy
- Lampa dobrana tylko po mocy w watach. Ważniejsze są strumień światła, optyka i wysokość zbiornika.
- Lampa z szerokim kątem świecenia w wysokim terrarium. Światło rozchodzi się na boki i nie dociera do roślin na dole.
- Zwykła żarówka LED z domu. Ma zwykle ciepłą barwę 2700–3000 K, małą moc i światło rozproszone na boki. Rośliny przy niej słabo rosną.
- Światło włączone całą dobę. Rośliny i zwierzęta potrzebują nocy.
- Brudna szyba pod lampą. Osad z kamienia potrafi zatrzymać sporą część światła. Do zraszania używaj wody demineralizowanej.
- LED zamiast UVB. Lampa dla roślin nie zastąpi lampy UVB dla gadów.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zwykła żarówka LED wystarczy do terrarium z roślinami?
Zwykle nie. Domowe żarówki LED mają ciepłą barwę i świecą na boki, więc do roślin dociera mało światła. Lampa do terrarium roślinnego ma barwę dzienną, odpowiednie widmo i optykę, która kieruje światło w dół.
Ile lumenów potrzebuje terrarium?
Nie ma jednej liczby, bo dużo zależy od wysokości zbiornika i roślin. Orientacyjnie: terrarium 30 × 30 × 45 cm dobrze oświetli lampa ok. 800 lm, a terrarium 45 × 45 × 60 cm – ok. 1600 lm. W wyższych zbiornikach ważniejsza od lumenów jest optyka z soczewkami.
Jaką barwę światła wybrać?
Najlepiej 5500–6500 K, czyli barwę zbliżoną do światła dziennego. Przy takim świetle rośliny dobrze rosną, a kolory wyglądają naturalnie. Barwa powyżej 7000 K daje niebieskawy odcień.
Czy lampa LED zastąpi lampę UVB?
Nie. Lampy LED dla roślin nie emitują UVB. Gadom, które go potrzebują, trzeba dołożyć osobną lampę UVB świecącą przez siatkę.
Czy lampę LED można położyć na siatce?
Lekkie lampy punktowe, np. MIDSPOT, można postawić na metalowej siatce. Do terrariów z siatką na całym suficie lepsze są lampy z uchwytami na krawędź, np. PR2.Q AH lub PRO 2HE.
Ile godzin dziennie powinno świecić światło w wiwarium?
10–12 godzin dziennie, zawsze o tych samych porach. Najwygodniej ustawić to wyłącznikiem czasowym lub w aplikacji lampy PR2.Q.
Czy światło LED nie przeszkadza drzewołazom i gekonom?
Nie, jeśli zapewnisz im kryjówki w cieniu i stały rytm dnia i nocy. W gęsto obsadzonym wiwarium liście tworzą zacienione miejsca, w których zwierzęta mogą odpocząć.
Podsumowanie
Dobre oświetlenie to podstawa każdego terrarium z żywymi roślinami. Wybierając lampę, zacznij od wysokości zbiornika: do niskich terrariów pasują lampy z szerokim kątem świecenia, do wysokich – lampy z soczewkami. Wybierz barwę zbliżoną do dziennej, świeć 10–12 godzin dziennie i obserwuj rośliny. To one najlepiej pokażą, czy światła jest dość. Jeśli w terrarium żyją gady, pamiętaj o osobnej lampie UVB. Lampy LED SKYLIGHT znajdziesz w dziale Oświetlenie LED SKYLIGHT, a o tym, jak zbudować zbiornik z żywymi roślinami, piszemy w poradnikach Terrarium bioaktywne krok po kroku i Żywy mech w terrarium.
