Jak rozmnożyć ptasznika?

Rozmnażanie ptaszników nie należy do łatwych zadań. Trzeba mieć dojrzałą, dobrze odżywioną samicę, dojrzałego samca, wybrać odpowiedni moment i mieć też trochę szczęścia. W tym poradniku wyjaśniamy krok po kroku, jak rozpoznać dojrzałe pająki, jak przeprowadzić dopuszczenie, co robić, gdy samica złoży kokon, i jak odchować młode.

Jak rozpoznać płeć ptasznika?

Płeć młodego ptasznika najpewniej rozpoznasz po wylince, czyli zrzuconej skórze. Po wewnętrznej stronie odwłoka samice mają zbiornik nasienny (spermatekę) – niewielką, ciemniejszą kieszonkę między pierwszą parą płucotchawek. U samców jej nie ma. Taka ocena wymaga wprawy i lupy, ale jest dużo pewniejsza niż ocena żywego pająka.

Dojrzały samiec zmienia wygląd po ostatniej wylince. Ma dłuższe nogi i mniejszy odwłok, a na goleniach pierwszej pary nóg pojawiają się haczyki, którymi podczas kopulacji przytrzymuje kły samicy. Jego nogogłaszczki kończą się zgrubieniami – to narządy, którymi przenosi nasienie. Dojrzały samiec zaczyna też często wędrować po terrarium i przędzie tzw. sieć spermową, na którą składa nasienie, a potem pobiera je do nogogłaszczek.

Dojrzała samica

Samica musi być w pełni dojrzała. Wiek dojrzałości zależy od gatunku. Na przykład Psalmopoeus cambridgei dojrzewa szybko – ok. L11, co zajmuje zwykle ok. 1,5 roku. Samica Brachypelma hamorii (w hodowlach często jako B. smithi) musi mieć co najmniej 4–5 lat, żeby złożyć kokon. Młodsze samice też kopulują, ale bardzo rzadko składają kokon.

Najlepszy moment na dopuszczenie jest niedługo po wylince samicy. Poczekaj, aż samica stwardnieje i zacznie jeść, karm ją obficie i po kilku tygodniach dopuść samca. Im dłużej od wylinki, tym mniejsza szansa na kokon. Jeśli samica zlinieje przed złożeniem kokonu, straci nasienie razem ze starą skórą.

Dojrzały samiec

Dla popularnych gatunków zwykle łatwo znaleźć dojrzałego samca, ale przy rzadkich bywa to bardzo trudne. Samce dojrzewają szybciej niż samice – zwykle ok. L10–L14, zależnie od gatunku. Po ostatniej wylince żyją najczęściej już tylko rok–dwa. Dlatego para z jednego kokonu w praktyce się nie spotyka: gdy samice dojrzeją, ich bracia już nie żyją. Im mniej spokrewniony samiec, tym lepiej.

Dojrzałego samca możesz też wypożyczyć od innego hodowcy – to częsta praktyka. Umówcie się wtedy wcześniej, jak podzielicie się młodymi.

Jak przeprowadzić dopuszczenie?

1. Nakarm oba pająki. Najedzona samica rzadziej atakuje samca.
2. Przygotuj miejsce. Możesz dopuszczać samca w terrarium samicy albo w osobnym, dużym i płaskim pojemniku z warstwą podłoża, np. ok. 50 × 35 cm. W terrarium samicy samiec szybciej wyczuje jej obecność, ale ma mniej miejsca na ucieczkę.
3. Wpuść samca. Przenieś go w małym pojemniku i delikatnie wypuść w pobliżu samicy. Zamknij pokrywę.
4. Obserwuj. Samiec zwykle zaczyna bębnić nogami i drżeć, a gotowa samica odpowiada podobnie. Do kopulacji może dojść od razu, po godzinie albo wcale.
5. Miej pod ręką narzędzia. Przygotuj pęsetę lub kawałek kartonu, żeby w razie ataku rozdzielić pająki.
6. Rozdziel pająki po kopulacji. Gdy się rozejdą, przenieś samca do jego pojemnika – nie ma sensu trzymać ich dłużej razem.

Nie zostawiaj samca z samicą na dłużej, szczególnie przy Brachypelmach. Samica może go zabić i zjeść. Przy niektórych spokojniejszych gatunkach, np. Psalmopoeus cambridgei, hodowcy czasem trzymają parę razem dłużej, ale zawsze z ryzykiem.

Jeśli do kopulacji nie dojdzie, spróbuj ponownie za kilka dni. Czasem udaje się dopiero po kilku próbach, a czasem pająki w ogóle nie są sobą zainteresowane. Udaną kopulację warto powtórzyć po ok. tygodniu – zwiększa to szansę na kokon.

Po kopulacji

Zapłodniona samica jest zwykle bardzo żarłoczna, a jej odwłok szybko rośnie. Karm ją często i zapewnij jej spokój oraz stałe warunki: odpowiednią temperaturę, lekko wilgotną część podłoża i miskę z wodą. Samica, która dużo je, staje się bardziej nerwowa i ma duży odwłok, prawdopodobnie złoży kokon.

Kokon pojawia się po kilku tygodniach do nawet roku od kopulacji – zależnie od gatunku i temperatury. Na przykład Brachypelma hamorii składa go zwykle po kilku miesiącach, a ptaszniki z rodzaju Avicularia już po kilku tygodniach.

Kokon i inkubacja

Samica przędzie kokon w kryjówce lub norce i pilnuje go, obracając go co jakiś czas. W tym czasie nie przeszkadzaj jej, nie przestawiaj terrarium i nie zostawiaj w nim żywych owadów. Pilnuj, żeby podłoże nie wyschło – zbyt suche lub zbyt mokre warunki mogą sprawić, że samica zje kokon.

Hodowcy wybierają jedną z dwóch metod:

• Zostawiają kokon samicy. To prostsze i naturalne rozwiązanie, ale samica może kokon porzucić lub zjeść, zwłaszcza gdy jest niepokojona.
• Zabierają kokon i inkubują go sztucznie. Zwykle po kilku tygodniach od złożenia kokon delikatnie się otwiera, a jaja lub larwy przenosi do pojemnika inkubacyjnego i codziennie lekko obraca. Ta metoda wymaga wprawy i stałej temperatury oraz wilgotności, np. w inkubatorze.

Rozwój w kokonie trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Najpierw z jaj wylęgają się nieruchome larwy z zawiązkami nóg, a potem młode, które po pierwszej wylince stają się ruchliwymi pajączkami.

Młode ptaszniki

Samica może wyprowadzić od kilkudziesięciu do nawet kilkuset młodych, zależnie od gatunku. Gdy młode przejdą pierwszą wylinkę i zaczną się rozchodzić, rozdziel je do osobnych, małych pojemników, np. Faunabox BRAPLAST lub innych z kategorii Faunaria. Trzymane razem zaczynają się zjadać.

Młode karm 2–3 razy w tygodniu bardzo małymi owadami albo kawałkami większych. Jak dalej opiekować się młodym pająkiem, piszemy w poradniku Pytania początkujących hodowców ptaszników, a o potrzebnym wyposażeniu – w poradniku Co jest potrzebne do hodowli ptaszników?

Dokumenty dla młodych

Jeśli rozmnażasz ptaszniki z rodzajów Brachypelma lub Tliltocatl, młode przed sprzedażą lub oddaniem muszą otrzymać zaświadczenie o urodzeniu w niewoli od powiatowego lekarza weterynarii. Rodzice muszą mieć dokumenty legalnego pochodzenia. Procedurę opisujemy w poradniku Jak wyrobić zaświadczenie o urodzeniu w niewoli na Brachypelmy w Inspektoracie Weterynarii?

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Rozmnażanie ptaszników wymaga dojrzałej, dobrze odżywionej pary, dopuszczenia w odpowiednim momencie po wylince samicy i cierpliwości. Przygodę z rozmnażaniem zacznij od popularnych gatunków – łatwiej je rozmnożyć, a samce i samice są tańsze i łatwiej dostępne.

Pamiętaj też, że młode ptaszników objętych CITES wymagają dokumentów. Wszystko, czego potrzebujesz do hodowli, znajdziesz w dziale Wyposażenie terrarium.